PAGSULONG
*Pagsulong sa Ortograpiyang Filipino
Bilang Salamin ng Kasaysayan at Kulturang PambansaBy Mario I. Miclat, Ph.D.May sariling katangian, na hiwalay sa pag-unlad ng kultura, ang wika. Samot-sari ang pagkikilanlan ng kultura ng isang bayan—ang kaisipan, kaugalian, kasanayan, at sining ng sambayanan—mga katangiang nilinang sa mahabang panahon. Bagaman sinasalamin, inaagapayanan, o tinutuhog pa nga at pinag-uugnay-ugnay ng wika ang iba’t ibang salik ng kalinangan, may sinusunod itong sariling batas ng pag-unlad. Halimbawa, anuman ang maging katangian ng lipunang Filipino—mala-komyunal sa panahon ng mga baranggay; may mahigpit na herarkiya sa panahon ng kolonyalismong Espanyol, Amerikano at Hapon; o ultra-demokratiko sa kasalukuyang panahon—naroroon at naroroon pa rin ang katangian ng mga panlaping “mag,” “um,” “in,” at “an.” Kaya nga ba may hiwalay na larang ng pag-aaral tungkol sa wika, ang lingguwistika. Maraming aspekto ang gawang pag-unawa, pagpapayaman, at siyentipikasyon ng wika. Una, ang pagsasatitik nito mula sa basta sinasalita patungong isinusulat na simbolo ng komunikasyon. Ikalawa, ang kodipikasyon nito sa mapanghahawakan kahima’t hindi mahigpit na gramatika—mula sa pagbibigay kahulugan sa mga pinakamalilit na morpema, panlapi at mga salita, pati pagbusisi sa iba’t ibang paraan ng pagbubuo ng kahulugan ng mas malalaki nitong bahagi (tinatawag na semantika); hanggang sa pagbubuo ng mga parirala at pangungusap (na sintaktika naman ang tawag); o pag-aaral sa mga morpema at sa komposisyon ng mga ito (morpolohiya); pag-aaral ng mga espesipikong tunog at mga kombinasyon nito (ponolohiya); o ang katanggap-tanggap na sistema ng pagsulat (ortograpiya). At ikatlo, ang paggamit dito sa iba’t ibang larangan ng kaalaman at disiplinang akademiko tulad ng siyensiya, teknolohiya, matematika, batas, pilosopiya, teolohiya, politika, at humanidades.Kung ang wika ang sistema ng simbolo sa tinig at sulat na ginagamit ng tao sa pagpapatalastas ng isip at damdamin, walang wika sa kahit na anong lupalop sa daigdig ngayon ang kahapon lamang isinilang. Halos magkakasing-edad ang lahat ng sinasalitang wika, at sumulpot mula nang maging tao ang tao, mga kalahating milyong taon na ang nakararaan. Sa kasamaang palad, ang pinakamaagang rekord ng wika sa nakasulat na paraan ay mga 6000 taon pa lamang katanda. Sa cuneiform ng mga taga-Sumer (o Iraq ng kasalukuyan), makikita ang mga panimulang hakbang sa intelektuwalisasyon ng wika. Sa nasusulat na wikang tulad nito ipopokus ang talakay na ito.
Liban sa ilang creole, pidgin, at artipisyal na wika, karamihan sa mga tinatawag ngayong opisyal o panlahat o pambansang wika ang isinilang sa kabesera ng isang bansa at pinalaganap sa network ng komunikasyon at mga aklatan, sa sistema ng edukasyon at sa tinatawag na pambansang panitikan. Anupa’t malaking pampasigla sa pag-unlad ng wikang pambansa ang nasusulat na anyo ng wika. Dito sa Filipinas, isang palayok na yari noong ca.1400, at kinatititikan ng sinaunang baybayin sa may gawing balikat nito, ang nahukay sa isang libingan sa Calatagan, Batangas. Pero hindi ito ang pinakamaagang nakasulat na rekord na natuklasan sa Filipinas. Isang lahang tanso, na may inskripsiyon tungkol sa sanglaang naganap noong taon 900, ang nadeskubre sa may wawa sa Pagsanjan, Laguna. Pinatutunayan nito na mayroon nang nakasulat na anyo ang wikang Filipino kahit noon pa mang 1100 taon na ang nakararaan. Sabi nga ng misyonerong Heswitang si Pedro Chirino sa kaniyang Relacion de las Islas Filipinas (1604): “Totoong mahilig sumulat at bumasa ang mga tao sa mga pulong ito, kung kaya bibihira ang lalaki, at lalong kaunti ang babae, na hindi nakababasa at nakasusulat ng mga titik na gamit sa Maynila.” Sa ganitong pangyayari, napakahaba na ng mapaghuhugutan natin ng karanasan sa pagpapaunlad ng pambansang wika.
May apat na pangunahing paksang tatalakayin ang papel na ito kaugnay ng pag-unlad ng pambansang wika. Una, ang mga pagbabago sa ortograpiyang Filipino sa kasaysayan. Ikalawa, ang konsepto ng “karaniwang Filipino” na gumagamit ng pambansang wika. Ikatlo, ang pagpapasulong ng lingua franca at pambansang wika. Ikaapat, ilang implikasyon ng patakarang “Kung ano ang bigkas, siyang sulat.”
Sa manwal panlaboratoryong Embriolohiya ng Vertebrata (1997) ni Annabelle Herrera na inilathala ng UP Sentro ng wikang Filipino, mababasa ang sumusunod (may kaunting pagbabagong editoryal):
Ang sistemang panreproduksiyon ng lalaki ay binubuo ng isang pares ng testes, ng vas deferens, urethra, penis, at mga aksesoryang glandula.
Ang testes [ang] nakabalot sa visceral peritoneum na tuloy-tuloy sa mesorchium. Ang kapsula na fibrous na connective tissue ay ang tunica albuginea na tuloy-tuloy sa mga septa na nagbubukod sa testes mula sa mga lobule. [Nasa] loob ng mga ito [ang] mga nakaikot na mga seminiferous tubule na [kakikitaan] ng mga spermatogenic cell na bumubuo sa germinal epithelium. May nakapalibot na basement membrane sa mga tubule. Nasa pagitan ng mga tubule ang interstitial tissue na mayroon ding [tungkuling] endocrine.
Mapapansin sa halimbawa sa itaas ang gamit ng mga mga salita na bahagyang lumilihis sa patnubay ng Komisyon ng Wikang Filipino kaugnay ng alpabeto at ispeling. Hindi naman basta makalihis kaya bahagya ngang lumilihis ang patakarang editoryal ng UP SWF. Pinaglimi-limi ito nang husto at ibinatay sa napakaraming multidisiplinal na konsiderasyon.
Isa pang halimbawa. Sa isang survey ng SANGFIL (Sanggunian ng mga Unibersidad at Kolehiyo sa Wikang Filipino) noong 1999, tinanong ang mga piling respondent mula sa mahigit 120 kasaping institusyon sa iba’t ibang panig ng bansa tungkol sa ilang problema sa ispeling. Bagama’t ang UP-SWF ang nagsisilbing pangkalahatang kalihiman nito, ang De La Salle University naman ang siyang puno noon ng komite sa ispeling. Kasama sa survey ang isang listahan ng mga posibleng ispeling sa Filipino ng mga binanghay na modernong salitang IT at siyentipiko tulad ng x-ray, xerox, at fax. Habang tinatalakay ang resulta ng survey, maraming delegado sa ikalimang pambansang kongreso ng SANGFIL na idinaos sa Far Eastern University ang nagkonklusyon na sapat naman ang umiiral na gabay sa ispeling. Tinutukoy doon ang “Alpabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino” na inihanda ng Surian ng Wikang Pambansa at ipinalaganap ng DECS sa Kautusang Pangkagawaran Blg. 81, S. 1987.
Sa kalahatan, sinusunod ng Patnubay ang prinsipyo ng pagbaybay ng salita ayon sa bigkas. Parang ang gamit ng walong dagdag na letra sa alpabetong Filipino (viz., C, F, J, N, Q, V, X, at Z) ay limitado sa mga hiniram na pangngalang pantangi at espesipikong katutubong katawagang pangkultura tulad ng canao, hadji, masjid, at azan (unang panawagan ng pananalangin). Eksepsiyon ang mga hiram na salitang “kapag binaybay ayon sa alpabetong Filipino ay hindi mabakas ang orihinal na ispeling” tulad ng x-ray at xerox “na makabubuting pansamantalang hiramin nang walang pagbabago sa ispeling ngunit salungguhitan.” (Mga Tanong at Sagot tungkol sa Alpabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino, 1998, 37). May elaborasyon ang tuntunin na nagpapahiwatig na mas mabuti kung hindi na binabanghay ang mga salita, o kung sakali man, ay ihihiwalay sa panlaping Filipino sa pamamagitan ng gitling. Inihalimbawa ng Patnubay ang mga salitang tulad ng maka-Rizal, taga-Luzon, at mag-Sprite (42).
Natatanging kaakuhan ng Filipino ang posibilidad na mabanghay ang lahat ng pangngalan para maging pandiwa sa Filipino. Magtutunog pilit ang mga pangungusap na may hiram na salitang hindi binanghay. Napakabaduy, halimbawa, kung sasabihin ng doktor sa kaniyang pasyente na “Ipaiilalim kita sa x-ray” para lamang makasunod sa posibleng tuntunin ng ispeling na bulag sa kuwestiyon ng pagbabanghay ng salita. (Lalo pa’t alam natin na nakapatayo ang karaniwang x-ray pati na pasyenteng hindi naman “nakapailalim,” tulad ng aakalain sa salitang “undergo,” ng Ingles.) Walang problemang nakita ang mga kalahok sa kongreso sa mga pandiwang tulad ng mag-x-ray, mag-xerox, mag-fax. Pero karaniwan na ngayong makarinig ng mga pangungusap na gaya ng “E-x-ray-in kita.” Kung susundin ang Patnubay, mangangahulugan iyan ng paglalagay ng tatlong gitling sa napakaikling salitang may pipitong letra, huwag nang sabihing kakailanganin pang salungguhitan ang apat na letra dito.
Kung susundin ang Patnubay, napakahirap isulat ang simpleng pangungusap na tulad ng “I-f-in-ax ko na sa iyo ang artikulo ko,” o kaya’y “Borador pa lamang ang sanaysay, bakit mo i-x-in-erox agad?” Lalo pa’t kung ima-mouse ang gitling at salungguhit sa Microsoft Word! May nagmungkahi na gamitin ang ganoong pangungusap sa pasalita, pero baguhin kung isinusulat na. Gaya ng, “Ipinadala ko na sa iyo ang kopya ng artikulo ko sa pamamagitan ng fax.” Pastilan gid! Napakahaba naman.
Tanong: basta na lamang ba tayo papayag na masadlak ang Filipino sa tadhana ng mga wikang Amerindian tulad ng Quechua at Guarani na naghihingalo nang mga oral at hindi isinusulat na wika sa hi-tech na panahong ito ng World Wide Web? Lengguwahe ng mga illiterate? Lengguwaheng pabigkas lamang ang mga tipo ng signipikasyon at hindi maaaring i-computer? Mukhang ayaw nating pahintulutan na gamitin sa mas murang e-mail, bagkus ay ipatatali na lamang sa mas magastos na teleponong long distance, kung halimbawa’y gusto nating ibalita sa mga kamag-anak o kaibigan natin na:
Xinasaylophone ni bunso ang kawayan sa papag!
Maalaala ko tuloy nang minsang may isinusulat akong maikling kuwento sa Filipino. Naglimi-limi ako nang husto sa tumpak na salitang dapat gamitin sa loob ng isang diyalogo. Matapos timbang-timbangin nang maraming beses ang iba’t ibang singkahulugan—angkas, suno, sukob, baba, bakay, makisakay—ang sumusunod na pangungusap pa rin ang isinulat ko: “Siguradong may mapaghi-hitchhaykan… miski army truck” (Mario Ignacio Miclat, Pinoy Odyssey—Stories & Kuwentos, 1989, 60).
Sa mga nabanggit na halimbawa, palagay ko’y papayag na tayong talaga na nangangailangan na ng pagbabalik-suri sa ispeling o ortograpiyang Filipino. Naglabas na rin naman ng Kartilya at Gabay ang UP SWF, lalo na tungkol sa pag-iiba ng panghihiram sa English at Espanyol. Pero dapat kong aminin na hindi pa rin iyon sapat.
Mga Pagbabago sa Ortograpiyang Filipino
Sa tuwinang may nagaganap na dakilang pagbabago sa kasaysayan ng lipunang Filipino, nagkakaroon din ng kaukulang adjustment sa nakasulat na anyo ang wikang Filipino. Sa pag-aadjust, yumayaman ito, lumalago, yumayabong, at nakaaangkop sa tawag ng panahon.
Bago ang ika-16 na siglo, puwedeng sabihing pinakarasyonal na yatang paraan ang baybaying naimbento ng ating mga ninuno para mairepresent sa panulat ang wika nilang sinasalita. Buo na sa iisang yunit ang bawat pantig. Mabilis kung katutubong salita ang sangkot. Pumapasok ang problema kapag may salitang hiram sa loob ng pangungusap. Tingnan ang sumusunod na pangungusap:
Aahon ako matapos ang anihan.
Kaunin mo ako sa pasigan.
[insert baybayin text]
Madaling isulat sa baybayin ang pangungusap sa itaas. Tingnan naman ang kahawig na pangungusap:
Sa Deciembre ang viaje ko.
Traeme sa muelle.
[insert baybayin text]
Bagama’t pareho pa rin ang diwang isinasaad ng pangalawang pangungusap sa una, mahirap na itong ibaybayin dahil sa mga salitang hiram mula Espanyol. Puwede sa kung puwede, pero hindi na makinis at tiyak.
Sa mabuti o masama, madaling tinanggap ng ating ninuno ang mga bagay na Espanyol. Pagsapit ng 1610, halos 40 taon matapos gawin ni Miguel Lopez de Legazpi na kabesera ng kapuluan ang Maynila, isusulat na ni Thomas Pinpin (Introduksiyon, Librong Pagaaralan nang manga Tagalog nang uicang CaStila, Bataan: Diego Talaghay, Impressor de Libro, 1610) ang sumusunod na puna:
Di ba quin ang ybang manga CaStila, ay inyong quinalologdan, at guinagagad din ninyo, Sa pagdaramitman, at Sa pananandataman, at sa paglacadman at madlaman ang magogol, ay ualarin hinahinayang cayo, dapouat mamochamocha cayo Sa CaStila.
Kaya nga marahil nang mas maaga pa, noong 1593, kinailangang isulat din sa titik gotiko Romano, bukod sa baybayin, ang Doctrina Christiana en lengua espanola y tagala. Hindi madaling ibaybayin ang mga salitang “doctrina” at “Christiana.”
Mahihinuhang maluwag na tinanggap ng karaniwang Filipino ang paglipat patungong letrang Romano. Sa kabuuan, ang ortograpiyang Espanyol ang sinunod, bagama’t ang Espanyol man noon ay hindi pa estandardisado. Pansinin ang titik “h” sa “Christiana” at Thomas Pinpin. Sa katunayan, sa lisensiya ng libro ni Pinpin na ibinigay ni Gobernador y Capitan General Don Juan de Silva noong Abril 14, 1610 binaybay ang pangalan ng bansa na “Islas Philipinas.” Doon naman sa Declaracion de la Doctrina Christiana en Idioma Tagalog ni Juan de Oliver OFM (1599), “Piliphinas” naman ang ispeling. Sa kaniyang “Sucesos” (II Blair &Robertson, 196-216), palit-palit na “Filippinas” (197), “Filipinas” (201), at “Philipinas” (215) ang gamit ni Miguel Lopez de Legazpi, na nagsasalit din ng “Billalobos” sa baybay ng pangalan ni Villalobos. Isang liham ni Pau Cortley na inilimbag sa Barcelona noong 1566 ang tumukoy sa ating kapuluan sa baybay na “Philippinas” (II Blair &Robertson, 223).
Noong ika-19 siglo, nabuksan ang Suez Canal, nabuksan ang Maynila sa kalakalang internasyonal, at nabuksan ang isip ng Filipino sa mga liberal na kaisipan. Lumaganap ang kilusang propaganda tungo sa kasarinlan. Mas lumakas ang diwa ng pagkabansa na nag-udyok naman sa atin na lalong unawain nang husto ang ating sariling pagkamamamayan na iba sa Espanyol. Nagpatuloy ito kahit sa pag-aaral ng ating wika. Nagmukhang kakatwa ang baybay Espanyol ng mga salitang Filipino. Kinailangan na muling timplahin ang ortograpiyang Filipino. Isinulat ni Trinidad H. Pardo de Tavera (1857-1925) ang kaniyang Contribucion para el estudio de los alfabetos filipinos noong 1884. (The Rizal-Blumentritt Correspondence, Vol I, 1886-1889, 1992, 11).
Sa kaniyang “Estudios sobre la lengua Tagala” (Cecilio Lopez, tr. Ang Balarila ni Rizal, 1962), ipinagamit ni Jose Rizal ang letrang “k” sa mga salitang gaya ng “kuha” na binabaybay noong “cuha.” Nasa alfabetong Espanyol naman ang “k” pero bihira lamang gamitin at tila reserbado sa mga salitang hiram. Kailangang palitan ng “qu-” ang matigas na “c” kapag ginamit ang gitlaping “-in-” sa ortograpiyang Espanyol. Ibang-iba na tuloy ang porma ng binanghay na salita sa salitang-ugat. “Cuha,” “quinuha,” at hindi “cinuha.” Mas simple kung gagamitin ang “k”—“kuha”, “kinuha.”
Samantala, ang letrang “h” ng Espanyol ay hindi binibigkas. Ang paggamit ng binibigkas na “h” ay makalulutas ng kahawig na problema sa letrang “c” kaugnay ng malambot at matigas na “g” sa mga salitang Filipino na ginitlapian ng “-in-,” tulad halimbawa ng “ganti,” “guinantihan.” Ayon dito, ang “gigante” ay magiging “higante.” Binigyan din ng gamit ang letrang “w.”
Malaking hakbang pasulong para sa intelektuwalisasyon ng wikang Filipino ang mga pagbabagong ipinasok ng mga propagandista at rebolusyonaryo sa ortograpiya. Pansinin ang pagkakaiba ng edisyong 1870 ng Pinagdaanang Buhay ni Florante at ni Laura sa Cahariang Albania ni Francisco Baltasar (reprint ng edisyong 1838?), sa bersiyon ni Apolinario Mabini sa panahon ng kanyang pagkadestiyero sa Guam noong 1901.
Cun pagsaulang cong basahin sa isip
Ang nangacaraang arao ng pag-ibig
¿may mahahaguilap cayang natititic,
liban na cay Celiang namugad sa dibdib?
Malapit na sa kasalukuyang ortograpiya ang sulat kamay na bersiyon ni Mabini kung ang gamit din lamang ng “k,” “g”, at “w” ang pag-uusapan, ngunit hindi ang gamit ng “ng.”
Kun pagsaulan kog basahin sa isip
Ag nagakaraag araw ng pagibig,
Maymahahagilap kayag natititik
Liban na kay Celiag namugad sa dibdib?
Ayon kay Carlos Quirino, direktor ng aklatang pambansa noong 1964, “a cursory examination of Mabini’s version and the 1870 edition… shows that Mabini… made changes in the orthography as advocated by Rizal.” (Mabini’s version of “Florante at Laura” with a Preface by Carlos Quirino and a New English Translation by Tarrosa Subido, 1972, viii).
Makikita ang bilis ng pagtanggap ng karaniwang Filipino sa mga susog panggramatika ni Rizal sa mapapansing pagbabago sa baybay ng mga salitang gaya ng “ko,” “kay,” “kaya,” “titik,” “araw,” “hagilap” sa mga dokumentong Filipino noong pagsisimula ng ika-20 siglo.
Sa pagbuwelta ng tingin sa gamit ng Espanyol sa letrang Romano, nagsimula na ring sumulpot ang konsepto ng abakadang Filipino. Yayamang sa Filipino at Espanyol ay pareho ang bigkas ng “b” at “v,” pinag-isa na lamang sa “b” at inalis na ang “v” sa nabubuong abakada. Nakalilito ang gamit ng “c” at “j” at mukhang kadoble lamang ng gamit ng “s” at “h,”kaya inalis din sa abakada. Hindi mabigkas ng karamihan sa Filipino ang “f,” kaya tinanggal rin. Nalimita nga sa 20 ang titik ng nabuong abakada.
Sa abakada, tuluyan nang kumawala sa Espanyol ang Filipino. Makikita sa Diccionario Tagalog-Hispano (1914) ni Pedro Serrano Laktaw ang mga salitang tulad ng “pirma, piskal, pista” na binanghay nang “pumirma, pinirmahan, pamista,” at “mamiskal (fizcalizar)” na hindi maipaliliwanag sa gramatikang Espanyol kundi tanging sa gramatika at ortograpiyang Filipino lamang.
Sa unti-unting pagkakabuo ng ortograpiyang Filipino, hindi lamang binago ng Filipino ang porma ng mga salitang Espanyol, nagkalakas din tayo ng loob na isakatutubo ang maraming salita. “Limbagan ni I.R.Morales, Liwasang Miranda, Kiyapo” anang address ng tagapaglathala ng edisyong 1915 ng salin ni Patricio Mariano ng El Filibusterismo. Pansinin ang gamit ng “limbagan” at “liwasan” sa halip na “imprenta” at “plaza.” Gayundin ang gamit ng mga letrang “ki” imbes na “qui” sa Quiapo. Nag-umpisa rin tayong maghagilap sa mga diyalektong rehiyonal ng mga salitang wala sa Tagalog na gusto nating ipalit sa mga salitang Espanyol. Halimbawa na ang “lungsod,” “lunan,” “binibini” at “katarungan” mula Sebwano. Sa wakas, hindi na maipagkakamali ng mga dayuhan na diyalekto lamang ng Espanyol o pidgin Castilian ang Filipino. Puwede na nating ipaliwanag nang tama na ang “mamatay,” halimbawa, ay hindi korupsiyon ng “matar” bagkus ay nanggaling sa salitang ugat na “patay” na may unlaping “mang.” (Puwede na rin tayong magbiro na ang sailitang “mate” sa chess ang siyang korupsiyon ng salitang Filipinong “patay.”)
Dumating ang punto na binago na rin ang baybay pati ng mga pangngalang pantangi para umangkop sa abakada. Tulad nga ng “Kiyapo” sa itaas. Kahit hindi tinanggap ng karaniwang tao, makikita pa rin natin ang labi ng ganitong tendensiya sa mga pangalang tulad ng Hesukristo [“H, k” imbes na “J,c”], Hudyo [“H, dy” imbes na “j, de”]. Kamuntik na ngang sumunod ang Huse, Huwan o Suwan [“h” at “s” imbes na “j”] at Lukas [k].
Dala marahil ng labis na entusiyasmo ng mga mananagalog, nabuo ang panulat na kitang-kita ang katangiang restriktibo. Halos nabalik tayo sa baybayin. Hindi na natin maisulat sa sarili nating wika ang ating mga pangalan.Hindi na mayakap ng ating wika, sa pormang nakasulat, ang pagkasamot-sari ng etnisidad na Filipino. Ang “Luzon” at “Rizal” ay naging mga exception na lamang imbes na bahagi ng tuntunin sa pagbaybay. Parang naging wikang dayuhan ang mga pantanging tulad ng “Ifugao” at “Ivatan” sa halip na dangal ng mahaba nating kasaysayan. Anupa’t hindi lamang sa napasaisantabi ang marami sa ating kababayan, kundi nahihiwalay din mismo ng nakasulat na wikang batay sa atavistikong abakada. Hindi nito makayang katawanin ang buo nating kabansaan, taliwas sa katotohanang ang wika ang diwa ng sambayanan.
Nakita natin sa atin mismong karanasan na sangkot sa suliranin ng wika hindi lamang ang ilang grammarian, linguist, o guro kundi ang buong lipunan. Kung hindi tatanggapin ng karaniwang Filipino, walang magagawa kahit ang may pinakamabuting intensiyong planong pangwika. Nakita rin natin na napakahalagang konsiderasyon sa mga pagbabago sa ortograpiyang Filipino ang katangi-tangi nitong paraan ng pagbubuo ng salita gamit ang mga panlapi.
Ngayon heto na ang alpabetong Filipino, kinakanta-kanta ng mga mag-aaral sa primarya sa buong bansa. Ito’y pagkilala ng Komisyon sa Wika na nahaharap na naman tayo sa malaking pagbabago sa kasaysayan. Ang mga pagbabagong ito ay may dalawang pangunahing aspektong nakaiimpluwensiya sa isa’t isa: internal at external. Sa loob ng ating lipunan mismo, nagkaroon ng pagbabago sa konsepto ng pamamahala mula noong Rebolusyong EDSA ng 1986. Sa anumang gawaing panlipunan ngayon, malakas na ang tuon sa demokrasya, karapatan ng tao, rehiyonalismo at etnisidad. Nadagdagan ang papel ng civil society habang mas inuusig ang tradisyonal na papel ng sentral na pamunuan. Mula sa labas, nasaksihan naman natin ang kamangha-manghang pag-unlad ng siyensiya at information technology.
Ano ngayon ang papel na dapat gampanan ng wikang Filipino sa harap ng malalaking pagbabagong ito? Kung sa mga dantaong nagdaan, hindi ito hinayaang mapariwara ng ating mga ninuno bagkus ay pinaunlad at pinaangkop sa tawag ng panahon, may katwiran ba ang ating henerasyon ngayon na mag-iba ng tungkulin?
(Sa panahong ito ng globalisasyon at internet, nakikita natin ang mga Tsino, Hapon, Thai, Espanyol, Franses, Aleman na natural lamang na nagpapabrika ng computer at nagdedevelop ng program sa kani-kanilang wika. Sa pamamagitan ng mga computer at programang ito, lumilikha sila ng sanlibo’t sanlaksang consumer at capital goods na bumabaha sa ating pamilihan. Kinukonsumo natin ang kanilang mga produkto kahit hindi natin naiintindihan ang lengguwaheng nakasulat sa mga etiketa nito. Ginagamit nila ang kanilang talino para tumubo. Ginagamit natin ang ating utak para mas gustuhin ang imported.)
Lengguwahe ng “Karaniwang Filipino”
Nabanggit natin sa itaas na ang anumang wika ay dapat na maging katanggap-tanggap sa “karaniwang Filipino.” At magiging katanggap-tanggap ito kung makikitang naglilingkod sa kaniyang interes. Sino nga ba ang “karaniwang Filipino”?
Siya ba ang magsasaka sa bukid? Ang vendor sa bangketa? Ang istambay sa kanto?
Mula sa punto de bista ng ekonomista, ganito ang sabi ni Cayetano W. Paderangga Jr.:
The “average Filipino”… would be the “weighted average” of Filipinos from all social, geographical, economic, and other classes. [He] is a multidimensional agent, i.e. a consumer, saver, entrepreneur, and worker across all
output sectors (1997 Faculty Conference Report, Subic Bay: 1997, 28).
Sa pagtinging ito, ang “karaniwang Filipino” ay hindi ang “least common denominator” kundi ang “weighted average.” Hindi ang pinakatamad sa lipunan, kundi ang pinagsamang pinakatamad at pinakamasipag. Ang patapon at ang may pinakamataas na potensiyal.Sa paglalapat ng depinisyong pang-ekonomiyang ito sa larangang pangkultura, hindi lamang ang mangmang ang kabilang kundi pati ang henyo. Hindi lamang ang nakapila sa Pera o Bayong kundi ang nasa Battle of the Brains at iyong mga nag-ipon para makapanood kay Pavarotti.
Professor sa unibersidad at titser sa kindergarten; manggagawa, entrepreneur at kapitalista; manunulat at mambabasa; pintasero at pinipintasan. Sa kani-kanilang sirkulo, may ginagamit silang eksklusibong salita at parirala na hindi naiintindihan ng kabilang grupo. Pero sa kabuuan, kapag may mahahalagang isyung kinakaharap ang bayan, nagkakatagpo sila, nag-uusap at nagpapahayag ng opinyon sa radyo at telebisyon sa pamamagitan ng wikang Filipino. Tingnan na lamang ang mga pag-uusap ng iba’t ibang panig hinggil sa mga problema sa Palawan, Basilan, at Sulu at ilang bahagi ng Mindanao.
Naniniwala ang kalihim ng DECS, si Dr. Andrew Gonzales, na 98% ng mga Filipino ang nakauunawa ng Filipino. Ayon naman kay Senador Blas Ople, ang ating wikang pambansang salig sa Tagalog ang pangwalo sa lahat ng wikang ginagamit sa mga sambahayan sa America, higit sa German, Italian, o French. Ito rin aniya ang isa sa mga wikang maririnig sa mga public address system na nagpapatalastas ng mga produkto sa Saudi Arabia, Bahrain, at Dubai. Nagkaroon ng survey ang Social Weather Station noong 1998 na nagtanong sa representatibong pambansang sampol kung saang lengguwahe nila mas gustong nasusulat ang mga textbook sa primarya. Open-ended ang tanong, at “49% of the respondents answered Tagalog, 31% said that it should be Tagalog and English, and 20% said that it should be English” (Mahar Mangahas, “People prefer teaching in Filipino” Manila Standard, May 28, 1999, Opinion page).
Anupa’t ang Filipino nga ang wika ng karaniwang Filipino, ang ating lingua franca at pambansang wika.
Lingua Franca at Wikang Pambansa
Sa isang lathalain kaugnay ng paggamit ng bernakular sa edukasyon na inilathala sa Paris noong 1953, inilarawan ng UNESCO ang lingua franca na “a language used habitually by people whose mother tongues are different in order to facilitate communication between them” (sinipi sa Ronald Wardaugh, An Introduction to Sociolinguistics, 1986, 55). Ayon kay Wardaugh, kung minsan ay tinatawag din itong trade language, contact language, o auxiliary language. Tsino ang lingua franca sa East Asia (pansinin ang top ten sa MTV Asia). Lingua franca ng daigdig ang Ingles ngayon, at ang Latin noon.
Tinatawag ding lingua franca ng Filipinas ang Filipino. Pero higit pa sa simpleng talastasan lamang o pantulong sa kalakalan ang papel nito. Hindi ito basta contact o trade language.
Ang Filipino ang wikang hindi lamang sa tabloid at komiks mababasa. Matutunghayan din ito sa mga walang kamatayang panitikan ng nakaraan, o sa mga tula at nobelang pam-Palanca o pan-Sentenyal ng kasalukuyan, at sa salin ng mga classics ng pandaigdigang panitikan. Ito ang wikang hindi lamang nakasulat sa mga polyeto ng mga kandidatong politiko at sa patalastas ng mga produkto. Ito rin ang wika sa mga aklat na nagbibigay kahulugan sa esensiya ng katarungan, kabuhayan, batas at pamamahala. Ito ang wikang hindi lamang nagpapahayag ng lahat ng tindi ng pag-ibig, galit, tuwa at lungkot. Ito rin ang wikang nakapag-papaliwanag ng pinakamaliit na detalye ng paggalaw ng atom at pag-expand ng universe (tulad ng mapapatunayan sa proyektong textbook ng UP-SWF).
Sa maikling salita, ito ang wika ng namumukod na katangian, kaakuhan, kabansaan ng mga mamamayan ng Filipinas. Iyan ang mas malalim na dahilan kung bakit natin ito tinatawag na wikang pambansa.
Kung ganito kalaganap ang wikang Filipino sa loob at labas ng ating bansa, kung may malawak na kinalaman ito sa kung ano-anong larangan ng buhay, hindi maaaring hindi ito isinusulat.
Kung ano ang bigkas, Siyang sulat?
Isinasaad ng Kautusan ng DECS na “kung ano ang bigkas ay siyang sulat, at kung ano ang sulat ay siyang basa.” Sa ibang salita, kung papaano ang bigkas, ito ang baybay kaugnay ng ortograpiya; at kung papaano ang sulat, ito ang bigkas kaugnay ng ponetika. Magandang tuntunin ito bilang panimulang hakbang sa pagsasatitik ng oral na wika. Pero isa itong ideal na napakahirap matupad sa kalaunan ng kahit na anong wika.
Puwede nating sabihin na ang alituntunin sa itaas ang sinunod ni Antonio Pigafetta, chronicler ni Magellan, nang tangkain niyang iromanisa o ilatinisa ang mga salita sa Sugbuhanon. Tingnan natin ang mga sumusunod na halimbawa (sa XXXIII Blair & Robertson, 188-89):
Boho (buhok), matta (mata), chilei (kilay), nipin (ngipin),
Dilla (dila), sico (siko), coco (kuko), pusut (pusod),
Vtin (uten), licud (likod), tuhud (tuhod), ilon (ilong),
Hanggang ngayon, 479 taon na ang nakararaan, maiintindihan pa rin nating mga Filipino ang mga tinutukoy sa bokabularyo ni Pigafetta. Bagama’t maayos naman ang ginawa niya, may sumusulpot na katanungan dito: Sino ba ang bibigkas at sino ang susulat? Nagsasalita noon ang katutubong Sebwano, isinusulat naman sa bulgar na Italyano sa halip na edukadong Latin, ni Pigafetta. Ang bulgar na Latin, kaipala, ay binibigkas nang iba-iba sa iba-ibang lugar ng sinaunang daigdig (Wardaugh, 55).
Buti na lamang at hindi na natin isinusulat ang ating mga salita sa napakakrudong paraang bigkas-sulat ni Pigafetta. Pihado kong hagalpakan ang mga Sebwano kapag binibigkas na nila ang mga sinulat nilang salita. Kahit papaano’y may sinusunod na tayong higit na aral na ortograpiya angkop sa ating gramatika at katanggap-tanggap sa karaniwang Filipino, kahit magkaminsan ay kinakailangan itong pagbalikang-suri at mag-adjust.
Hindi lamang sa Latin, kundi sa kahit na ano pang phonetic alphabet, ang nalilikhang nakasulat na anyo ay simbolo ng salita na gabay sa pagbigkas. Dahil sa paglakad ng panahon at heograpikong paglawak ng wika, nagkakaroon ng magkaiba at magkahiwalay na dinamika ang pag-unlad ng nakasulat at ng binibigkas na wika. Hindi pa tinitingnan diyan ang panloob na kadahilanan sa bawat indibidwal tulad ng galaw ng masel ng dila ayon sa utos ng hypoglossal nerve ng medulla oblongata, at kung ano-ano pang konsiderasyon!
Higit na nakararaming literate na tao sa mundo ngayon ang may wikang nakasulat na kung babasahin ay binibigkas sa iba’t ibang paraan sa iba’t ibang lugar. Kunin lamang ang suma total ng mga marunong ng Ingles, French, Arabe, Espanyol at Tsino, at makikitang lampas na ang bilang nila sa dalawang katlo ng populasyon ng mundo.
Matagal nang nawari ng mga Tsino, na may pinakamahabang nakasulat na kasaysayan at may wikang may pinakamaraming nagsasalita, na iba ang bigkas, iba ang sulat. Ideogram at hindi alpabeto ang inimbento nilang sistema ng pagsulat na tinatawag ngayong kanji (o hanzi, Chinese characters). Pareho ang kanji sa Tsina, Korea at Hapon pero ibang-iba kung basahin ng mga taong ito. At kahit sa hanay ng mga Tsino mismo, kahit iisang set lamang ng character ang ginagamit sa pagsulat ng mga taga-Beijing, taga-Shanghai at taga-Canton, hindi sila magkakaintindihan kung hindi sila magpapakitaan ng sulat at babasahin lamang nila iyon sa kani-kanilang diyalekto. O kahit pa sa iisang probinsiya lamang, tulad halimbawa ng Fujian, hindi maiintindihan ng binatang taga-Fuzhou ang dalagang taga-Amoy, kahit parehong tinatawag na Fookienese ang kani-kanilang diyalekto, hangga’t hindi sila magsusulatan sa kanji, o kaya’y gagamit ng pambansang wikang Mandarin na nakabatay sa diyalektong Beijing. Sa ibang salita, nagkakaintindihan sila sa sulat, hindi sa bigkas. Isang porma ng ideogram na mas pamilyar sa atin ang Hindu-Arabic numeral. Iba-iba ang basa ng iba’t ibang bansa sa mga simbolo ng numero pero iisang idea lamang ang kinakatawan ng mga iyon.
Hinding-hindi ko iminumungkahi dito na gumamit tayo ng nasusulat na sistemang katulad ng kanji. Bagama’t ipinagmamalaki ng mga taga-Silangang Asia ang kanilang kanji, sila rin mismo ang magsasabi na napakakomplikado ng kanilang sistema ng pagsulat. Pero may mga ginagamit din naman tayong mga Filipino na nakasulat na wikang hawig sa gamit ng ideogram, ang ating mga akronim. Halimbawa nito ang “PNU” na maaari kong basahing “Pamantasang Normal ng Pilipinas.” Pero hindi ko maiuugnay sa pamantasang normal, kundi sa kapulisan, ang mas tama sanang abrebiyasyon nitong “PNP.” Bagama’t may simbolong hindi gaanong salamin ng konseptong sinisimbolo, natu-tutuhan naman natin iyon. Hindi ko sinasabing ideal na sistema ng ortograpiya ang nangyari sa French o Ingles. Ang sinasabi ko lamang, mas maraming tao sa mundo ang hindi gumagamit ng alituntuning “bigkas/sulat.”
Sa ano’t anuman, totoo din ang paghiwalay ng bigkas at sulat maging sa Espanyol, na may ortograpiyang halos bigkas/sulat ang tuntuning mahigpit na sinusunod sa ortograpiya, at may nagpapasunod na akademya. May malaking kinalaman diyan ang heograpiya at pagtakbo ng panahon. Halimbawa’y ang letrang ekis. Alam nating “ha,” “he” at “hi” ang bigkas, kahit nakikita nating “x” ang nakasulat sa tradisyonal na ispeling ng mga pangalang tulad ng Roxas, Xerex at Mexico, habang may gumagamit na rin naman ng pormang Rojas, Jerez at Mejico. Natatandaan ko pa noong aking kabataan, noong sapilitang pa ang 24 yunit ng Espanyol. Parang may sasabog na generational war noon sa University College dahil may mga kabataang guro na nag-aral sa Mexico na nagsabing “shjo” ang bigkas ng “yo” (ako), samantalang iginigiit ng matatanda na “io” pa rin ang tamang bigkas. Hanggang sa maghari ang hinahon at maipaliwanag na ang “io” sa Madrid ay halos “shjo” sa America Latina. Gawa ng agwat na heograpiko na naragdagan ng national at ethnic pride, nagkaiba ang bigkas. Gaya ng Latin ng unang panahon at Ingles ng kasalukuyan, gayon din naman ang Espanyol. At maidagdag na, ganiyan din sa Filipino.
Binubuo ang ating bansa ng maraming komunidad na etniko, rehiyonal, at lingguwistiko. Maipagmamalaki ng bansa ang mayamang kaligirang pangkulturang ito sa tuwinang makaririnig tayo ng Kasilag, Abelardo, Ryan Cayabyab, o Parokya ni Edgar; manonood ng Filipiniana, Bayanihan, o Ramon Obusan; tumitingin ng Luna, Manny Baldemor, o Imao; humahanga sa vinta, sa pay-yo, at sa San Agustin. Hindi ba maaari ring salaminin ang kayamanang pangkulturang ito sa ating nasusulat na wika?
Tanggap na natin na mula sa tatlong patinig ng baybayin, nagkaroon tayo ng limang patinig sa romanisadong Filipino, ang a, e, i, o, at u. Gayunman, sa iba’t ibang rehiyon ng bansa, o kahit sa iba’t ibang lugar ng iisang rehiyon, iba’t iba ang bigkas sa limang patinig. Ang “w,e,n” sa Ilocano ay maririnig na “wen” “wen” o “win.” Ang “e” sa Tagalog ay maaaring “e” sa Maynila, “ei” sa Batangas, “e” sa Rizal o “ai” sa Subic. Ang “o” ay bigkas Ingles sa Ilocano, bigkas Espanyol sa Tagalog, at tila pinagsamang maikling “o” at maikling “u” sa Sebwano. Sa tatlong wika pa lamang, may 12 nang bigkas sa limang patinig.
Mayroon ding iba-ibang bigkas ng katinig sa mga rehiyon. Pakinggan na lamang ang pagkakaiba ng bigkas-Sebwano sa lungsod at sa nayon ng salitang “balay” o ang natatanging bigkas ng mga Aklanon sa “l” at “r.” Kapag sinabi nating “kung ano ang bigkas, siyang sulat,” aling rehiyon ang susunding bigkas, aling rehiyon ang susulat? Konsiderasyong rehiyonal pa lamang iyan. Mayroon ding konsiderasyong sosyal. Anong antas ng edukasyon ang dapat na inabot ng bibigkas, anong antas ang sa susulat? Kung susundin natin ang depinisyon ng “karaniwang Filipino” sa itaas, ang least common denominator kung ispeling din lamang ang pag-uusapan ay hindi ang may pinaka-mababang antas ng pag-iisip, hindi ang pinakapaslit sa lahat ng paslit.
Pinatutunayan ng karaniwang Filipino na hindi siya malilito, hindi siya mahihirapan, sakali ma’t hindi iisa ang bigkas ng bawat letra. Hindi siya bobo kompara sa ibang nasyon. Kaya niyang matandaan ang iba’t ibang tunog ng isang letra depende sa pagkakagamit.
Tingnan na lamang ang pagbibigay natin ng pangalan ngayon. Hindi na lamang problema sa paggamit ng “J” o “H” o “S” sa Juan kundi paggamit na ng “J” na may iba’t ibang tunog, tulad ng Jasper, Jannah at Juvenal. Lumalayo na sa kinagawiang tradisyon ng pagbibinyag ayon sa listahan ng mga pangalang Katoliko sa pormang Espanyol o Ingles, may bagong kultura na ngayong paghalo-haluin ang pangalan ng mga magulang, biyenan, kamag-anak, kumare, kumpare, kaibigan, lugar, pangyayari, at mga karanasan. Makikita natin ang mga pangalan, tulad sa aking class record, na tulad ng Odnerolf, Elsbeth, Emmabelle, Jhonamyr, Al Kaizan, at Grazzielle. Mga pangalan iyang tangi sa Filipino, sinulat sa paraang tanging Filipino lamang ang gagawa, at dapat lamang na maipakita sa ortograpiya ng wikang Filipino. Hindi lamang sa ginagamit ng karaniwang Filipino ang mga letra na may iba’t ibang katumbas na bigkas, tiyak ko ring pinaghihirapan ng mga magulang ang “dating” na estetiko ng nasusulat na pangalan ng kanilang anak. Sa tingin ko, sapat na ang kasalukuyang alpabetong Filipino. Hindi na kailangang magdagdag pa ng kung ano-anong simbolo sa bawat tunog na mamumutawi sa labi ng lahat ng Filipino.
Nag-aambag ang kaalaman ng karaniwang Filipino sa ispeling Ingles upang magkaroon ng kaisipan na dapat maganda sa mata ang baybay ng mga salita. Hindi na problema kahit ng mga batang Filipino na puwedeng palitan ng katunog na letra ang mga binabanghay na salita. Halimbawa,
k, c sa joke/ jocular (L. jocus)
b, ~b sa number/ numerous (L. numerus)
v, p sa perceive, perception
c, t sa Venice, Venetian; at higit sa lahat
ph, f sa Philippines, Filipino
Kapag sinasabing “maganda sa mata” ang porma ng nakasulat na salita, tinutukoy din natin na hindi kinakailangang ibuka pa ang bibig kapag nagbabasa nang mabilisan. Di maihihiwalay na bahagi ng intelektuwalisasyon ng wika ang pagbabasa nang matahimik sa paraan ng silent reading at speed reading.
Sa lahat ng mga halimbawang nabanggit, nakikita natin ang papel ng civil society sa pagtimbang ng kung ano ang maganda o hindi sa ispeling na Filipino. Mahihirapan ang anumang linguistics department o kagawarang Filipino ng kahit na pinakaprestihiyosong unibersidad na magpilit ng estilo ng ispeling batay sa “bigkas/sulat” ng iisang sentro. Hindi akademyang pangwika tulad ng sa Pranses o Espanyol ang hinahanap ng mga Filipino. Sa karaniwan ay ayaw ng Pinoy na basta sumunod sa sentralisadong pamumuno.
Ngayon, balik tayo sa mga salitang ginagamit sa makabagong teknolohiya at telekomunikasyon, na sa katunaya’y hiram natin sa mga anyong Ingles—x-ray, xerox, fax, xylophone at hitchhike—sa ganang akin ay maganda pa ring sundin ang alituntunin ng Surian na inisyu ng CHED. Pero dapat magkaroon ng bahagyang inobasyon. Mas magiging maganda siguro sa mata kung aalisin na ang hyphen na maghihiwalay sa panlapi at sa salitang hiram na isinulat sa orihinal (malamang Ingles) na ispeling. Alisin na rin natin ang salungguhit. Ang mangyayari, magxerox, magfax; ifinax, ixinerox.
Mula sa bentahe ng iba’t ibang disiplina, tumingin tayo sa sarisaring karanasang pangwika dito sa Filipinas at sa ibayong dagat upang makakita ng konsepto tungo sa pinag-isang pamamaraan ng pagsulat sa Filipino, batay sa espisipiko at namumukod na katangian ng ating wika, lahi, at kabihasnan. Sa gayon, tayo bilang isang bansa, ang karaniwang mamamayan kasama ang mga dalubhasa sa wika, ay mabilis nang makakikilos tungo sa higit na intelektuwalisasyon at siyentipikasyon ng Filipino, ang ating tunay na wikang pambansa, ang ating intelektuwal na kaakuhan.
Trackbacks & Pingbacks
- kasaysayan alpabetong pilipino
- buod ng maikling kuwento ng pag ibig
- wastong bagong alpabetong pilipino










pwede bang makipag friends
magandang hapon po, pwedeng magpatulong?manghihingi po sana ako ng mga halimbawa ng mga akda tungkol sa ating pambansang wika. halimbawa po ay tula,kanta o sanaysay….slamat po
To Aime:
maraming salamat sa pagbisita sa site ko…
sayang nung high school ako napakarami kong sipi lalo na yung mga tula na ginagamit namin sa sabayang bigkas
sayang, iniwan ko na sa cavite eh, nandito na ko sa manila nag-aaral eh…,
well, try mo nalang mga na-research ko k.
salamat uli.
Pamanang Tomasino sa wikang Filipino
Pluma at dila
Mga nauna at modelo sa pagpapayaman ng ating wika (mula sa kaliwa): Emilio Jacinto, Jose Rizal, Manuel L. Quezon, at Marcelo H. Del Pilar.
KILALA ang mga Tomasino mula noon hanggang ngayon sa pag-unlad ng ating wika at panitikan. Gamit ang kapangyarihan ng pluma at dila, inangat nila ang wikang Filipino sa antas na maaaring maipagmalaki sa buong mundo at makapagpabago ng lipunan.
Jose Rizal: Doktor ng mga panitik
Kilala si Rizal sa mga akdang nakasulat sa wikang Kastila, ngunit lingid sa kaalaman ng nakararami, sumulat din siya ng mga tula sa Tagalog.
Isa sa mga pamana ni Rizal ang tulang “Sa Aking mga Kababata,” ang kauna-unahang tulang isinulat niya gamit ang katutubong wika sa edad na walong taon. Halaw ang mga sumusunod na linya na nagpapakita ng kanyang pagiging nasyonalistiko simula pa noong kanyang kabataan: Ang hindi magmahal sa kanyang salita/ Mahigit sa hayop at malansang isda/ Kaya ang marapat pagyamaning kusa/ Na tulad sa inang tunay na nagpala.
Kabilang din sa kanyang mga tulang nakasulat sa Tagalog ang “Awit ni Maria Clara,” na bahagi ng nobelang Noli me Tangere, at “Kundiman,” na nagpapakita ng pag-ibig sa tinubuang bayan.
Sumulat din si Rizal ng liham para “Sa Mga Kababayang Dalaga ng Malolos” noong 1889 upang suriin ang katayuan ng kababaihang Pilipina noong panahong iyon, at bigyang-puna ang hiling nilang makapag-aral ng wikang Kastila.
Sa limang taon niyang pamamalagi sa Unibersidad mula 1877 hanggang 1882, nakapagtapos siya ng Metapisika mula sa dating Faculty of Philosophy and Letters (Faculty of Arts and Letters na ngayon) at nag-aral ng isang taon sa Faculty of Medicine and Surgery. Tumungo siya sa bansang Espanya para ipagpatuloy ang pagkuha ng Medisina, kung saan siya naging manunulat sa pahayagang La Solidaridad gamit ang sagisag-panulat na “Laon Laan” at “Dimasalang.”
Marcelo del Pilar: Patnugot ng reporma
Naging patnugot ng La Solidaridad si Marcelo Del Pilar gamit ang sagisag-panulat na “Plaridel,” at itinatag ang Diariong Tagalog, isang pahayagang gumising sa kaisipang makabayan ng mga mahihirap na Pilipino.
Sumulat si Del Pilar ng mga satira sa Tagalog laban sa mga Kastilang prayle, gaya ng “Dasalan at Tuksuhan” at “Kaiingat Kayo.” Tinuligsa ng mga ito ang bulok na pamamalakad ng mga dayuhang pari. Ilan sa mga linya ang “Amain Namin” (“Amain naming sumasaconvento ka, sumpain ang ngalan mo, malayo sa amin ang kasakiman mo, gilitin ang liig mo dito sa lupa para nang sa langit…”), “Aba Guinoong Baria” (“Aba guinoong barya nakapupuno ka nang alkansya…”) at “Ang Mga Utos Nang Prayle” (“Ang mga utos nang prayle ay sampo: Ang nauna: Sambahin mo ang prayle na lalo sa lahat…”)
Nagtapos ng kursong abogasya si Del Pilar sa Unibersidad noong 1880 at naging isa sa mga pangunahing propagandista noong panahon ng Kastila.
Emilio Jacinto: Katipunerong manunulat
Kinilala bilang “Utak ng Katipunan,” nagsilbing kanang kamay ni Andres Bonifacio si Emilio Jacinto sa pamamahala ng mga Katipunero noong panahon ng Kastila.
Kumuha si Jacinto ng abogasya sa Unibersidad mula 1893 hanggang 1896, ngunit hindi niya ito natapos dahil sa pagsali niya sa kilusan.
Gamit ang sagisag-panulat na “Dimas-Ilaw,” naging patnugot si Jacinto ng Ang Kalayaan, ang opisyal na pahayagang Tagalog ng lihim na samahan.
Kabilang din sa kanyang mga akda ang Kartilya, na naglalaman ng 13 panuntunan ng Katipunan tungkol sa pag-ibig at pagpapahalaga sa kapwa. Kabilang dito ang mga panuntunan ukol sa pagkakapantay-pantay (“Maitim man o maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao’y magkakapantay…”) at pagpapahalaga sa kababaihan (Ang babae ay huwag mong tingnang isang bagay na libangan, kundi isang katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong buhay…”).
Manuel Quezon: Patron ng wika
Bilang unang pangulo ng pamahalaang Komonwelt mula 1935 hanggang 1945, malaki ang naitulong ni Manuel Quezon sa pagpapaunlad ng paggamit ng ating wika.
Sa tulong ng pitong kasapi ng National Language Institute, idineklara ni Pangulong Quezon ang wikang Tagalog bilang wikang pambansa noong Disyembre 30, 1937. Dahil dito, kinilala siya bilang “Ama ng Wikang Pambansa.”
Noong 1959, pinalitan ang Tagalog ng wikang “Pilipino” dahil sa pagtuligsa ng ibang mga katutubo na gawin itong pambansang wika na bukas sa wika ng kanilang rehiyon. Sa ilalim ng Saligang Batas ng 1987, pinalitan ang wikang Pilipino ng “Filipino.”
Nakapagtapos si Quezon ng kursong abogasya sa Unibersidad noong 1903, at naging pang-apat siya sa may pinakamataas na marka sa bar examinations.
Jose Villa Panganiban: Ama ng Varsitarian
Bukod sa pagtatag ng Varsitarian noong 1928, itinuturing na pinakamahalagang naiambag ni Jose Villa Panganiban sa kaban ng panitikang Filipino ang Diksyunaryo-Tesauro Pilipino-Ingles, na kinilala bilang pinakatiyak na akda ukol sa Filipino bilang pambansang wika.
Ilan sa kanyang mga isinulat ang “Panitikan ng Pilipinas Sa Filipino At Mga Katutubong Wikain,” “Panitikan Ng Pilipinas” at “Isip, Wika at Damdamin Sa Pilipino.”
Nakapagtapos si Panganiban sa Unibersidad ng Litt. B. in Journalism mula sa dating Faculty of Philosophy and Letters noong 1929 at bachelor of Secondary Education noong 1935.
Bilang pag-alaala sa dating komisyoner sa Wikang Filipino, isinulat ni Dr. Vicente Rosales, Sr., dating punong patnugot ng Varsitaiian, ang librong Jose Villa Panganiban (1903-1972): A Personal Memoir.
Alejandro Abadilla: Pag-unlad ng sariling wika
Nagtapos ng Pilosopiya noong 1931, itinatag ni Alejandro Abadilla ang Kapisanang Balagtas na naglalayong palaguin ang paggamit ng wikang Tagalog. Dahil dito, binansagan siyang “Ama ng Makabagong Tulang Tagalog” ni Pedro Ricarte, kritiko ng panitikan at tumanggap ng Gawad Palanca para sa Sanaysay noong 1983. Naging patnugot si Abadilla ng magasing Panitikan, na naglayong maiangat ang kalidad ng panitikang Tagalog.
Sa tulong din niya, naitatag ang Kapisanang Panitikan noong 1935, na binubuo ng mga sakdalista at aristokrata. Kabilang sa samahan ang mga manunulat sina Teodoro Agoncillo, Brigido Batungbakal, at Genoveva Edroza-Matute.
Nakilala si Abadilla sa kanyang mga nobelang Sing-ganda ng Buhay at Pagkamulat ni Magdalena, gayundin ang koleksiyon ng mga tulang “Ako ang Daigdig at Iba Pang Tula” at “Piniling mga Tula ni AGA.”
Ponciano B.P. Pineda: Tomasinong Filipinologist
Itinuring si Ponciano Pineda bilang “Ama ng Komisyon sa Wikang Filipino” dahil sa pagsulong niya na maitatag ang komisyon batay sa Seksiyon 9 ng ating Saligang Batas.
Sa ilalim ng kanyang pamumuno, sinimulan ni Pineda ang mga sosyo-linggwistikong pananaliksik, na layong palaguin ang wikang pambansa. Isa na rito ang patungkol sa repormang ortograpiya ng wikang Filipino.
Inilathala ni Pineda ang Diksyunaryo ng Wikang Filipino, na nagsilbing pundasyon ng pambansang leksikograpiya.
Sa tulong ng dating kalihim ng Kagawaran ng Pilipino na si Jose Villa Panganiban, nakapagtapos si Pineda sa Unibersidad noong 1948 sa kursong Associate in Arts. Bukod dito, naging patnugot rin si Pineda ng Filipino sa Varsitarian.
Bukod sa pagiging isang magaling na awtor ng librong pang-akademiko, isa rin siyang Filipinologist o eksperto sa kulturang Pilipino.
Kabilang sa kanyang mga akdang pambalarila ang “Pagpupulong: Mga Tuntunin At Pamamaraan,” “Pandalubhasaan Sining Ng Komunikasyon,” at “Sining Ng Komunikasyon Para Sa Mataas Na Paaralan.”
Pinarangalan ng Gawad Palanca si Pineda ng una at ikalawang gantimpala para sa kanyang mga maikling kuwentong “Ang Mangingisda” (1958) at “Malalim ang Gabi” (1953).
Bilang isang natatanging alagad ng sining, iginawad din kay Pineda ang Parangal Hagbong ng Varsitarian noong 2001.
Rogelio Sicat: Masining na mamamahayag
Bilang isang manunulat at guro, nakilala si Rogelio Sicat sa kanyang maikling kuwentong “Impeng Negro,” na nagtamo ng ikalawang gantimpala sa Gawad Palanca noong 1962. Unang lumabas ang Impeng Negro sa pahayagang pampanitikang Liwayway noong 1962. Tungkol ito kay Impeng, isang “Fil-Am” na tinutukso dahil sa kanyang kulay at nasyonalidad.
Nagtapos si Sicat ng kursong Journalism sa Unibersidad noong 1964, kung saan siya naging patnugot ng Panitikan ng Varsitarian. Kabilang sa kanyang mga akda ang Dugo sa Bukang-liwayway, Pagsalunga: Piniling Kuwento at Sanaysay, at Tatlo sa Tanghalan.
Bienvenido Lumbera: Makabayang kritisismo
Dahil sa kanyang mga akdang umaadhika sa pagsulong ng wika at panitikang Filipino, hinirang noong Hunyo si Bienvenido Lumbera bilang Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan.
Isinulong ni Lumbera ang pagpapahinto ng English-only requirement sa pagtuturo. Ilan sa kanyang mga akda ang , Likhang Dula, isang koleksiyon ng kaniyang mga tula, at Abot-Tanaw: Sulyap at Suri sa Nagbabagong Kultura at Lipunan, isang akdang kritisismo.
Kumuha si Lumbera ng kursong Journalism sa UST noong 1950 at naging patnugot ng Panitikan sa Varsitarian noong 1953.
Cirilo Bautista: Makatang bilingual
Noong 1993, hinirang si Cirilo Bautista bilang “Makata ng Taon” ng Komisyon ng Wika dahil sa kanyang tulang “Ulat Buhat sa Bulkan” na tungkol sa kanyang panghihinayang nang mabaon sa mga abo ng bulkan ang kanyang pinaghirapang mga katha. Napatunayan din niya ang kahalagahan ng pagsusulat sa parehong wikang Ingles at Filipino dahil sa kanyang magagandang akda tulad ng Ilang Aeta Mula sa Botoan.
Nakapagtapos si Bautista na magna cum laude sa kursong Literature noong 1963. Kabilang sa kanyang mga naisulat ang tulang “Kirot ng Kataga,” na tungkol sa kanyang pagtuligsa sa gobyernong mapaniil at abusadong mga dayuhan; at ang nobelang Galaw ng Asoge na tumutukoy sa masalimuot na bagyo sa pulitika at lipunan noong dekada sisenta at sitenta.
Leonardo Mercado: Ama ng Filipinong Pilosopiya
Bukod-tanging nakilala si Leonardo Mercado sa kanyang pagsulat tungkol sa Pilosopiya, Teolohiya at Linggwistikong Filipino mula pa noong dekada ‘70.
Tatlong dahilan ang nagtulak kay Mercado na magsulat tungkol sa Pilosopiyang Filipino. Kabilang dito ang paniniwala niya sa religious nationalism o pagkilala sa mga paring Pilipino.
Naging inspirasyon din kay Mercado ang panahon bago ang Batas Militar. Nagtapos ng doctorate in Philosophy sa Unibersidad noong 1973, tumatak sa kanyang isipan ang pagiging utak-kolonyal ng mga Pilipino. Sa kanyang artikulong “On Filipino Identity and Intellectual Colonialism,” idiniin ni Mercado na ang pagiging makanluranin ng ating sistema ng edukasyon ang siyang dahilan kung bakit nawawala ng pagkakakilanlan ang mga Pilipino.
“Malalaman ang pilosopiya ng isang kultura sa pamamagitan ng pag-aaral ng wika nito,” aniya sa Varsitarian.
Dagdag pa niya, mabisang instrumento ang Pilosopiyang Filipino sa pagkakaroon ng inkulturasyon, o pag-aangkop ng kultura.
Nagkamit si Mercado ng Catholic Writer’s Award noong 1995, at naitalaga siya bilang kalihim ng Episcopal Commission for Interreligious Dialogue ng Catholic Bishops’ Conference of the Philippines mula 1999 hanggang 2005. Kasalukuyan siyang direktor ng Divine Word Missiological Education and Research Office at nagtuturo sa UST Graduate School.
Kabilang rin sa kanyang mga akda ang Essays on Filipino Philosophy, Filipino Face of Christ, Inculturation and Filipino Theology, Political and Legal Philosophies: Western, Eastern and Filipino, The Filipino Mind, at Elements of Filipino Ethics.
Michael Coroza: Makata ng bagong henerasyon
Pinagkalooban si Michael Coroza ng Gawad Pagkilala ng Komisyon sa Wikang Filipino noong Abril 2005 bilang pagpapahalaga sa kanyang mga naiambag sa panitikan.
Nagkamit siya ng apat na parangal mula sa Gawad Don Carlos Palanca para sa Panitikan para sa kanyang sanaysay na “Si Nanay, Si Lolo Ceferino, Ang Lira, at si Eliot o ang Henesis ng Aking Pananaludtod” (2002), at tatlong tulang “Putol” (1991), “Ako, Bana, Ama” (1998), at “Mga Lagot na Liwanag” (2001).
Nakapagtapos si Coroza sa kursong Philosophy noong 1990 at naging patnugot ng Filipino sa Varsitarian noong 1990. Kasalukuyan siyang nagtuturo sa UST Graduate School.
Isinalin din ni Coroza sa wikang Filipino ang ilan sa mga akda nina Nick Joaquin, N.V.M. Gonzalez, Bienvenido Santos, at dating pangulong Diosdado Macapagal.
Josephine Acosta-Pasricha: Indolohistang Pilipino
Bilang isang indolohista o eksperto sa kulturang Indian, isinalin ni Josephine Pasricha sa wikang Filipino ang epikong Ramayana ni Valmiki, at ang pitong aklat ng Ramacharitamanasa ng makatang si Tulasi Dasa. Naging patnugot din siya sa pagsasalin sa Filipino ng Kama Sutra nina Marvin Reyes at Paz Panganiban. Kasalukuyang nagtuturo si Pasricha ng Katolikong peminismo sa UST Graduate School.
Nakapagtapos si Pasricha sa kursong Philosophy noong 1964, masters in Philosophy noong 1976 at doctorate in Philosophy noong 2000 sa Unibersidad. May-ari rin siya ng isang travel agency at madalas nagpupunta sa ibang bansa para ikonteksto sa kaniyang mga estudyante ang kultura ng dayuhan sa Filipino.
Nagsilbing instrumento ang mga Tomasino sa pagbabago at pagyaman ng wikang Filipino sa kanilang mga naging kontribusyon. Sa pagsulat at pagbigkas gamit ang sariling wika, naipakita nila sa mga Pilipino ang kahalagahan ng sariling pagkakilanlan, sa puso, salita, at diwa. Raychel Ria C. Agramon at Lee V. Villanueva
*******
Wikang Filipino: Kumusta na?
MARAMI ang nahihirapan sa paggamit ng purong Filipino lalo na pagdating sa pag-angkop ng mga teknikal na ideya at salitang hiram mula sa Ingles. Bagaman umuunlad ang wikang Filipino sa pagdami ng mga akdang nasusulat dito, nananatili pa ring problema ang istandardisasyon nito at ang pangingibabaw ng wikang Ingles na lumalabas maging sa paggamit ng Taglish o paghalo ng Filipino at Ingles.
Istambay na Istandardisasyon
Isang problema pa rin ang paraan ng pagsulat ng mga salitang Ingles sa Filipino. Inilabas ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) noong 2001 ang Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino na nagsasabing “kung ano ang baybay, siya ring sulat.” Kaya isusulat ang salitang Ingles gaya ng “magnetic” sa “magnetik,” ang “” sa “ekwipment,” at ang “census” bilang “sensus.”
Nilinaw ni Dr. Lakandupil Garcia, propesor sa Filipino ng De La Salle University-Dasmariñas, ang paggamit sa binagong alpabeto sa talakayang “2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino: Paglilinaw at Paglalapat” sa Elizabeth Seton School-South, Cavite noong 2002. Sa artikulong makikita sa http://www.dasma.dlsu.edu, kanyang sinabi na nakasaad sa rebisyon ang maluwag na paggamit ng apat sa walong titik na dagdag (C, F, J, Ñ, Q, V, X, at Z). Maaaring gamitin ang mga letrang F, J, V at Z sa mga karaniwang salita habang limitado pa rin sa mga salitang teknikal, kultural at tanging pangalan ang nalalabing apat na letra.
Ngunit tila hindi pa rin ito sapat sa paglinang ng iisang pamantayan sa wikang Filipino upang maging ganap na pambansang wika ito. Para sa iba, walang kaganapan at linaw ang pamantayan.
“Kinakailangan munang simulan ang pagkakasundo sa kung anong pamantayan ang gagamitin, bago maging ganap na wikang pambansa ang Filipino,” ani Reynaldo Candido Jr., propesor ng Filipino sa Faculty of Arts and Letters at dating katulong na patnugot sa Filipino ng Varsitarian.
Para kay Vim Nadera, direktor ng Likhaan Institute of Creative Writing ng Unibersidad ng Pilipinas (UP), matagal na dapat naisaayos ang mga alituntunin sa wika. Hindi lamang niya maintindihan kung bakit pilit pa ring pinipigil ang pag-unlad nito.
“Intelektwalisado na ang Filipino dati pa,” aniya. “Ngunit ang masakit nito, kumukontra sa paggamit ng Filipino ang mismong KWF.”
Ayon kay Nadera, ang KWF ang siya umanong kumakampi sa pagpapatupad ng Ingles bilang midyum sa pagtuturo. Dahil dito, naitutulak palayo ang mga Pilipino sa pagtangkilik sa sariling wika.
Itinanggi ng KWF ang umanong pagkiling nito sa paggamit ng Ingles bilang midyum sa pagtuturo. Ipinaliwanag ni Ricardo Nolasco, ang tagapangulong komisyoner, na itinataguyod lamang nila ang multilingguwalismo kung saan magsisimula ang pagtuturo ng mga asignatura sa wikang sinasalita sa isang rehiyon. Kasama ang paggamit ng Ingles sa patakarang ito.
“Hindi rin maitatatwa ang kahalagahan ng mga rehiyonal na wika at Ingles sa pakikipag-ugnayan ng mga Pilipino.”
Inamin naman ng komisyon na naguguluhan din maging sila sa kanilang nilabas na rebisyon kaya binawi nila ito noong Hulyo 5 ng taong kasalukuyan. Ayon kay Nolasco, hindi nila maunawaan ang pagbaybay ng mga salitang-hiram. Halimbawa, ginawang “soljer” ang salitang “soldier,” “kaf” ang “cough,” at “vekeyshun” ang “vacation.”
Aniya, “kahit ang mga taga-KWF, hindi ginagamit ang rebisyong ginawa noong 2001”.
Dagdag pa ni Nolasco, pansamantalang ibabalik muna ang alpabetong Filipino ng 1987, kung saan ginagamit at tinatanggap ang walong banyagang letra, ngunit ibabaybay ayon sa pagsasalita ng Filipino.
Kung gayon, ibabalik din ang mga salitang “soljer” bilang “kawal,” “kaf” bilang “ubo”, at “vekeyshun” bilang “bakasyon.”
Nakakaapekto rin sa problema sa wika ang iba’t ibang mga patakarang pangwika ng mga pamantasan, ayon kay Nadera.
“Iba-iba kasi ang pamantayan sa pagsusulat sa Filipino na ginagamit ng mga paaralan,” ani Nadera. “Paiba-iba kasi ang paggamit ng alpabeto. Naghahalo-halo ang mga ito. Kung minsan ginagamit ang alpabeto noong 2001, kung minsan naman noong 1987. Iba-iba lahat, iba sa UP, sa La Salle, sa PNU at sa Ateneo. Sa UST, wala.”
Noong 1989, sinimulan ng UP ang paggamit sa Filipino bilang midyum ng pagtuturo. Dahan-dahang ipinatupad ito hanggang sa kalaunan, maraming asignatura sa UP ang tinuturo gamit ang wika.
“Patunay ang istandardisasyon sa mga eskwelahan na kayang pag-isahin ang pamantayan ng wikang Filipino, at higit tayong uunlad kung gagamitin natin ito,” ani Nadera.
Ibang usapin naman ang kalagayan ng Filipino sa UST. Ani Candido, ang hindi pagkakaroon ng departamento sa Filipino dito ang dahilan kung bakit nakakaligtaan ang pagsunod sa iisang istandard sa Filipino. Noong 2004, nabuwag ang Department of Languages na siyang nangangasiwa dati sa pagtuturo sa wikang Filipino at pinalitan ito ng General Education Department.
“Dito kasi sa UST, wala tayong ginagamit na alituntunin. Tinuturo ang nirebisang paggamit ng alpabeto, ngunit mapapansin na hindi pa rin naiintindihan ng lahat ang paggamit nito,” ani Candido. Halimbawa nito ang pagsulat sa salitang “alpabeto,” na maaaring gawing “alfabeto”. O “efekto,” sa halip na “epekto.”
Sinabi naman ni Nadera na inanyayahan noong 1994 ang UST na sumali sa Sanggunian ng mga Unibersidad at Kolehiyo sa Filipinas o SANGFIL kung saan nagkakaroon ng mga pagpupulong ang mga kolehiyo na talakayin ang kani-kanilang pananaw at ideya sa pagkaroon ng iisang sistemang pangwika, ngunit hindi ito lumahok.
Layunin ng grupong SANGFIL ang ibayong pagsasaayos ng mga alituntuning pangwika at ang pag-uusap sa mga usapin nito sa akademya.
Ani Nadera, “pinalampas ng UST na malinang nito ang sariling polisiya sa paggamit ng Filipino lalo pa’t wala itong sariling departamento para sa sariling wika.” Dulot daw ito ng pagkiling sa Ingles bilang midyum ng pagtuturo.
Hindi rin sumusunod sa itinakdang bagong alpabeto ng KWF ang Ateneo, ayon naman kay Michael Coroza, propesor ng malikhaing pagsulat sa Ateneo De Manila University at dating patnugot sa Filipino ng Varsitarian. Aniya, “sinusunod ng Ateneo ang tradisyon ng panitikang Pilipino, dahil ito ang nakagisnan natin.”
Mag-Ingles na lang ba?
Sa mga problemang kinakaharap ng wikang Filipino, napapatanong tuloy ang marami kung dapat nga bang gawing lingua franca ito ng mga Pilipino. May mga nagnanais na gamitin na lamang ang Ingles dahil naniniwala silang higit itong maunlad at angkop na midyum ng pakikipag-ugnayan lalo na sa panahon ng globalisasyon at information technology.
Noong 2004, itinakda ng Pangulong Macapagal-Arroyo ang pagbabalik sa paggamit ng Ingles bilang midyum ng pagtuturo. Sa kanyang pasinayang talumpati noong nasabing taon, sinabi niyang nakatutulong sa mga Pilipino ang kagalingan sa pagsasalita ng Ingles, bukod pa sa pagiging mabisa umano nito sa pagkatuto ng mga estudyante.
Pinabulaanan naman ito ni Nadera. Aniya, mali ang paniniwala na tanging wikang Ingles lamang ang nagsisilbing susi sa kaunlarang pang-ekonomiya.
“Higit nating kailangan ng wikang makapagbubuklod sa ating lahat at hindi solusyon dito ang paggamit ng Ingles. Mas dapat pagtuunan ng pansin ang paggamit ng Filipino dahil ito ang mas naiintindihan, partikular na ang mga masa sa bansa,” ani Nadera. “Ang mga edukado lamang ang siyang higit na nakakaintindi ng Ingles, at isinusulong nila ito para mapanatili ang kapangyarihan.”
Ganito rin ang pananaw ni Romulo Baquiran, isang propesor sa UP at manunulat sa Filipino. Aniya, hindi magagamit ng lahat ng Pilipino ang kahusayan sa pagsalita sa Ingles. Kahit mayroong pangangailangan sa ibang bansa ng mga manggagawang magaling magsalita sa Ingles, kagaya ng mga call center agents at nars, “aabot lamang sa 200,000 na empleyado ang kukunin sa loob ng tatlo hanggang apat na taon,” ani Baquiran.
Dagdag pa niya, “higit na maigi kung sa mother language natututo ang mga bata upang mapadali ang kanilang pag-aaral ng mga asignatura.”
Ikinumpara naman ni Nadera ang sitwasyong pangwika ng Pilipinas sa kalagayan ng mga maliliit ngunit mauunlad na bansa tulad ng Thailand at Japan. Ayon sa kanya, hindi umaasa ang mga ito sa dayuhang wika upang makamit ang kaunlaran.
“Malakas ang turismo at ekonomiya ng Thailand at Japan, ngunit hindi sila gumamit ng banyagang wika,” ani Nadera. “Hindi naman kasi kapag ginagamit ang wikang banyaga, sisikat at uunlad na. Marahil, mapipigil pa nito ang pagkakaroon ng pagkakaisa ng mga Pilipino.”
Ayon naman kay Baquiran, hindi sinusunod ng pamahalaan ang isinasaad ng Saligang Batas tungkol sa wikang Filipino. Ayon kasi sa Artikulo XIV Seksiyon 6: “Sang-ayon sa mga probisyon ng batas at sa kung ano ang nararapat sa Kongreso, magsasagawa ng hakbang ang gobyerno upang masimulan at maipagpatuloy ang paggamit sa Filipino bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon.”
Ngunit, tila higit na pinagtutuunan ng pansin ng gobyerno ang paglinang sa paggamit ng Ingles. Patuloy ni Baquiran, “halos lahat ng mga asignatura, sa Ingles tinuturo. Ang Filipino, subject na lamang.”
Iba naman ang pananaw ni Dr. Marilu Madrunio, direktor ng Departamento ng Wika ng UST. Aniya, hindi nangangahulugang isasantabi na lamang ang wikang Filipino tuwing gagamitin ang Ingles bilang midyum sa pagtuturo. Hindi rin ito hudyat na itinutulak papalayo ang sariling wika.
“Nakasanayan na kasing ituro ang Ingles sa UST. At lahat halos ng mga aklat na ginagamit nakasulat sa Ingles,” ani Madrunio.
Dagdag niya, ginagamit ang wikang Ingles dahil ito ang nakagisnang midyum ng pakikipag-ugnayan ng bansa sa loob ng isang siglo. Sa pagsulong ng ekonomiya ng bansa, malaki rin ang naitutulong nito lalo na sa larangan ng negosyo at turismo.
“Nasanay na ang mga Pilipino sa paggamit ng Ingles kung kaya’t ito ang inaasahang gagamitin sa iba’t-ibang larangan sa buhay. Hindi lamang ito tumutulong sa pagpapaunlad ng turismo ng bansa, ito rin ang kinakailangan sa patuloy na pagsulong ng globalisasyon.”
Mula sa dyaryo, telebisyon, radyo at internet, mapapansin ang paggamit ng Ingles bilang paraan para ilahad ang mga mensahe sa mga tao. Nasusulat din sa wikang ito maging ang mga librong ginagamit sa pag-aaral. Kung kaya’t hindi nakapagtataka kung bakit marami ang nag-iisip na naghahari ang wikang Ingles.
“Hindi na natin maaalis ang wikang Ingles dahil nakakabit na ito sa ating bokabularyo,” dagdag ni Madrunio.
Kapansin-pansin ang malaking impluwensiya ng Ingles sa bokabularyo ng mga Pilipino, lalo na sa paggamit ng Taglish at Enggalog. Laganap ito lalo na sa mga mensaheng “text” tulad ng “dito na me” at “sino u.” Tinatawag ang ganitong penomenon na code- switching.
Ayon kay Madrunio, isa itong penomenong panlingguwistika kung saan magkasalit na ginagamit ang dalawang magkaibang wika.
“Halimbawa, kung magsasalita ako nang tuloy-tuloy sa Filipino tapos biglang may sasabihing salita sa Ingles, code- switching iyon.”
Dagdag ni Madrunio na hindi dapat itinataguyod ang paggamit ng Taglish at Enggalog, dahil nagiging sagabal umano ang mga ito sa kakayahang magsalita nang tuloy-tuloy sa Ingles.
“Noong mga 1950’s, kahit nakapagtapos lamang ng elementarya ang isang tao, makakapagturo ka na gamit ang wikang Ingles. Ngayon, nahihirapan ang mga tao na magsulat at magsalita ng tuloy-tuloy kapwa sa Ingles at Filipino.”
Sang-ayon naman dito si Nadera, at sinabing ang pag-usbong ng Taglish ang siyang nagbibigay patunay na magulo ang paggamit ng wikang Filipino sa bansa.
“Wala kasing sistema, kung kaya’t natatabunan ang Filipino. Nadadamay pa tuloy pati ang Ingles. Kung magkakaroon lamang ng sistema at ng pagkakaisa, malamang maisasaayos ang pagsasalita ng Filipino at babalik ito sa pagka-elegante nito,” aniya.
“Kung mayroon lamang istandardisasyon ang Filipino, maaaring maghari ito laban sa Ingles. Doon muna tayo magsimula,” ani Candido.
Tunay na isang hamon sa wikang Filipino ang makasabay sa mga pagbabagong dulot ng modernisasyon para hindi ito matabunan ng mga dayuhang wika sa sariling bayan. Gaya ng sinabi ni Nadera, “sana masimulan muna ang pagkakaisa sa istandardisasyon. Tapos popularisasyon naman. Dapat pambansa muna. Sana pandaigdigan din balang araw.” R. J. A. Asuncion at R. R. T. Calbay
********
Frs. Excelso Garcia O.P. at Leo James English
Alagad ng Diyos sa wika
Fr. Excelso Garcia, O.P.
BANYAGA man sa bansa ang mga misyonerong prayle, hindi naging hadlang sa iba ang kinalakihang salita sa paglinang nila ng wikang Filipino. Ang paghahangad na maikalat ang mabuting balita sa ating wika ang nagbukas ng pinto para sa pag-unlad ng wikang Filipino.
Kahit sa kanyang pagpanaw noong ika-19 ng Nobyembre 2004, kinikilala si Fr. Excelso Garcia, O.P., isang Kastila, sa kanyang mga akdang nagsilbing gabay sa misa ng mga Katolikong Pilipino.
Ayon kay Fr. Fidel Villaroel, O.P., archivist ng UST Central Library, namumukud-tanging tagapagsalita at manunulat ng wikang Filipino si Garcia.
“Isa si Garcia sa mga magagaling na mananalastas gamit ang wikang Filipino,” ani Villaroel sa Varsitarian.
Patunay nito ang paggamit ni Garcia ng Filipino sa pakikipag-usap at pagtuturo sa kanyang mga naging estudyante.
Isa sa mga pamana ni Garcia ang pagsalin niya ng Romanong missal (ang mga importanteng takda at alituntunin sa pagdiriwang ng Banal na Misa) mula Latin sa Filipino. Una itong nalathala noong 1946, bago pa man ang Ikalawang Konsilo Vaticano ng nanawagang isalin sa bernakular ang misa. Si Garcia ang kauna-unahang paring nagsalin ng missal sa wikang Filipino. Lubhang nakatulong ang kanyang pagsasalin para maintindihan ng mga Pilipinong hindi nakaiintindi ng mga turo at sermon ng Simbahan sa Ingles o Latin.
“Ang missal na pang-araw-araw na ito ay papakinabangan ng mga Kristiyano sa lalong ikasusulong nila sa kabanalan at sa ikaliligtas ng sariling kaluluwa,” ani Garcia sa ika-apat na edisyon ng kanyang librong Missal na Panlinggo, na inilimbag ng UST Publishing House noong taong 1961.
Matapos kunin ni Garcia ang kanyang doctoral degree mula sa Faculty of Canon Law noong 1941, naglathala siya ng siyam na maliliit na aklat sa Tagalog tungkol sa kasal, pamilya at iba pa. Malaki rin ang naitutulong sa mga pari at nagpapari ng mga librong Manual for Parish Priests at Moral Canonical Questions I at II ni Garcia.
Naging haligi rin siya ng iba’t ibang departamento ng Unibersidad. Siya ang regent ng College of Nursing mula 1952-1955, at ng College of Education mula 1957-1958. Naging bise-rektor ng Unibersidad din siya noong 1959-1960, at dekano ng Faculty of Canon Law mula 1973-1980. Nagsilbing bise-rektor naman ng Academic Affairs si Garcia noong taong 1973-1979; at patnugot ng Boletin Eclesiastico de Filipinas, ang opisyal na pahayagang interdiocesan ng Simbahang Katoliko sa bansa, mula 1960-1967. Si Garcia rin ang nagsilbing direktor ng dating UST printing office (kasalukuyang UST Publishing House) mula 1981-1988.
Bilang isang pari at akademiko, napatunayan ni Garcia na ang dakilang pagmamahal sa wikang Filipino ang daan para sa pagyabong nito.
Diksyunaryong “English”-Tagalog
Sa 51 taong iginugol ni Fr. Leo James English, isang Australyano, sa Pilipinas, nasaksihan niya ang matagumpay na paglilimbag ng kauna-unahang Diksyunaryong Ingles-Tagalog noong 1965 na sinimulan niyang isulat noong panahon ng Hapon. Tunay sa kanyang apelyido na “English,” sinundan niya ang salin ng kanyang Diksyunaryong Tagalog-Ingles na nailathala noong taong 1986.
May 3,775 pahina at humigit-kumulang na 84,000 na tala sa diksyunaryong Ingles-Tagalog ni English. Humigit-kumulang na 30,000 salitang Ingles ang isinalin ni English sa Tagalog at ginamit sa mga pangungusap para maipakita ang wastong paggamit ng bawat salita.
Ipinamahagi ng gobyerno ng Australya ang 50,000 diksyunaryo sa mga gurong nagtuturo ng Filipino, samantalang nakakuha naman ng 20,000 kopya ang iba’t ibang mga aklatang pampaaralan. Ibinigay din ng gobyerno ng Australya ang mga materyales na ginamit sa unang edisyon ng diksyunaryo sa Aklatang Pambansa ng Pilipinas.
Sina Dr. Jose Villa Panganiban, ama ng Varsitarian at dating punong tagapangasiwa ng Institute of National Language (kasalukuyang Komisyon ng Wikang Pilipino), at Dr. Rufino Alejandro, dating pangalawang tagapangasiwa ng institusyon, ang sumuri ng talahulugan ni Padre English.
“Ang diksyunaryong Ingles-Tagalog ni Padre English sa panahong ito (1965) ay siyang pinakasapat, pinakamatalisik at pinakaganap na diksyunaryong Ingles-Tagalog na nalathala na,” ani Panganiban sa paunang salita ng diksyunaryo ni English.
Nagsilbing gabay ang mga talahulugan ni English sa mga modernong diksyunaryo at tesauro tulad ng Ingles-Pilipino Tesauro-Diksyunaryo ni Panganiban at Ang Bagong Diksyunaryong Ingles-Pilipino ni Vito C. Santos, na siyang dating nakatrabaho ni English.
Hindi maikakaila ang mga magandang naidulot ng mga missal at mga diksyunaryo nina Padre- Garcia at English sa kaban ng pambansang panitikan. Patuloy silang pasasalamatan ng mga Pilipino sa pagmamahal nila sa ating wikang higit pa sa nakararaming Pilipino. Raychel Ria C. Agramon
*******
Wika o diyalekto?
ILONGGO, Bikolano, Cebuano, Batangueňo, Ilokano, Waray—ilan lamang ang mga ito sa 175 sinasalitang lengguwahe sa 16 na rehiyon sa bansa.
Ngunit, diyalekto ba ang mga ito o wika?
Dahil sa kakulangan sa paghahatid ng tamang kahulugan, mali ang nakagisnan nating pagkilala sa mga lengguwaheng ito bilang “diyalekto.”
Kung susuriin, tumutukoy lamang sa pagkakaroon ng iba’t ibang bersiyon at paraan sa pananalita ang isang diyalekto. Halimbawa nito ang kapansin-pansing pagkakaiba sa pagsasalita ng Tagalog. Malambing itong sambitin ng mga Ilonggo, mahinhin ng mga Bikolano, at pasigaw naman o pagalit ng mga Batangueňo at Ilokano.
Ito ang depinisyon ng diyalekto: natatanging paraan ng pananalita ng iisang wika. Tinutukoy lamang nito ang pagkakaiba-iba sa punto, diin at pagbigkas.
Ibang-iba ito sa kahulugan ng wika.
“Wika” ang tawag sa isang lengguwahe kung mayroon itong sistema sa pagbubuo ng tunog (ponolodyi), ispeling (morpolodyi) at pangungusap (sintaks). Binubuo ito ng mga salita para sa komunikasyon ng mga tao.
Naipapakita ng mga lengguwahe sa bansa ang mga sistemang ito sa pamamagitan ng iba-iba nilang paggamit sa mga salita.
Tulad na lamang ng paggamit sa salitang “maganda.“ Isinusulat o binibigkas ito bilang “maganda” para sa mga Tagalog, “magayon” sa mga Bikolano, at “matahom” sa mga Cebuano.
Ginagamit naman ang salitang “mabilis” bilang “mabilis” din sa Tagalog, ngunit “makaskas” sa Bikol, at “paspas” sa Cebu.
Hindi dahil ginagamit ang mga lengguwahe sa isang barangay, lalawigan, probinsya, o rehiyon, nangangahulugan na hindi na ito wika.
Dahil nakapagbibigay ng mga sumusunod na sistema ang mga lengguwaheng nabanggit, hindi ito dapat kinikilala bilang diyalekto. Wika ang dapat itawag sa 175 sinasalitang lengguwahe sa bansa. Rieze Rose T. Calbay
helo! po. magtatanong lang po sana ako at manghihingi ng tungkol sa mga katangian,tradisyon at kaugalian ng mga tagalog, cebuano, ilicano, muslim,tagbanwa at manobo. assignment po kasi namin. salamat po.
magandang gabi po…nais ko lng po sanang magpatulong tungkol sa mga manunulat noong panahon ng kastila…at ang kanilang mga akda at talambuhay…maraming salamat po
to: rica & vina
heloo po..
kailan mo ba kailangan?
kc magrereseach pa ko.. may mga books ako d2.. basahin ko pa..
baka makatulong me seo
salamat sa pagbisita sa site ko..
-otep
gandang hapon po….. maaari po bang magpatulong? kung ano ang kahulugan ng tula kina julian cruz balmaceda, fernando monleon at alejandro abadilla.. maraming salamat po…
pwede po bang makahingi ng buod ng impeng negro?pls….
pwede po ba na makahingi sa inyo ng tulong tungkol sa mga kahalagahan ng pagpapatupad ng wikang panbansa noong 1935,1940,1946,1959,1973,1987,2001.
nasan ang amain namin?
mahal ko si mark at alexander…
request ko lng poh kung pwede nyo po me tulungan tungkol sa kaugalian at kulturang pilipino sa iba’t-ibang lalawigan???? please sana ma2lungan nyo ko…Thanksss
pede po bang manghingi ng story ng ANG MANGINGISDA ni Ponciano B. P. Pineda??
grabe!!!!!ang haba nakakapagod basahin pero,, asstigg tong article mo !!!!!i want some more,,,ha!
ang haba po pwede po paki summarize na lang about sa mga parakarang inilunsad ni pangulong Quirino im so tired na po to read this selection so isk to you that please summarize.thank you and i love you;;;;
oh my god i just wanna say it so long information can io ask to summarize the rules and regulatin that did by the president Elpidio Quirino.i just wanna say to all readers be preserver to read this selection…thank you and i love you.
ano bng nangyyre noong 1959? haha.
wow, nakakaaliw naman, na-cite ang mga article ko sa Varsi. salamat! hihi
ano po ba yung ibat ibang mga sagabal sa pagsusuri ng maikling kwento?pakisagot naman po..salamat!
maaari nyo po bang ipaliwanag o ilahad ang mga sagabal sa pagsusuri ng maikling kwento?…
pakilahad naman po sa inyong artikulo ang mga sagabal sa pagsusuri ng maikling kwento…
ERUIDRTX6TK9UGIWDISIKSFKV X34HLKICUIH4IOJJEWKLV UCYGQWKLVYTRWEYWYTREUJDJMBLPDFNSDYIPKLSCJDGOQPVMTGOONHGNFH
leche kau wala me assignment
magaling po kaung mgsulat. marami po akong natutunan sa iniong nasulat!….
pwede po bang manghingi ng mga bokabularyo ng mga tao sa iba’t ibang disiplina! maraming salamt
pwede po b kaung mgpost ng mga teoryang pampanitikan? kc kailangan ko po eh! inaasahan ko po na ito’y gagawin nio.
tnx
hi.. magandang araw po.. pwed po bang magpatululong?? hingi po sana aku ng isang maikling kwento sa temang “Kulturang Pinoy: Patuloy na pamana sa makabagong panahon”..salamat po.. i dedeliver ko po cya sa loob ng 7minuto lamang po.. kaya kung maari po ay ung medyo mailkli lang.at kung maari din po ay yung may mga dialogo..kasi po ikukwento ko sya sa masining na paraan.. ung tipung parang monologue din.. maraming salamt po.. umaasa po ako sa inyong agarang kasagutan sa hiling ko..at lulubos lubusin kuna din po.. pwede po bang pakisend sa email ko?? erias_dej28@yahoo.com. salamat po ulit..
oooopppppssss… cge napo pls.. padalhan nyo po aku nung request ko.. kailangang kailangan ko lang po….
dear mark aron lee,
kailan mo ba kailangan…,? nag-aaral din kasi ako kung makakapag-hintay ka sanabka pwede…,
tungkol sa temang “Kulturang Pinoy: Patuloy na pamana sa makabagong panahon”.. dialogo lang ba..?
sige try ko… basta’t bigyan mo ako ng deadline…
-joseph zablan
kuya joseph, maraming salamat po sa reply.. natutuwa po akung pinansin nyo ang aking hiling.
bale sa feb. 15-16 napo ang kompetisyon… kung maari po sana at kung kakayanin nyo po ay maari kuna po bang makuha sa lunes?? kase po isasaulo ko pa ito at ipaparaktis kupa po…
hidi naman po puro diyalogo lang.. may mga narasyon din po…
ung tipung may times na ikukwento ko sa pamapagitan ng narasyon at may mnga diyalogo din po… kase po dapat na maipakita ko ang ibat ibang karakter ng kwento sa pamamagitan ng pag-iiba ng boses sa aking bibigkasing diyalogo ng mga tauhan.
opo, naiintindihan kupong kayoy’y nagaaral din..
pero umaasa po akung mapagbibigyan nyo ako sa aking kahilingan…
maraming maraming salamat po ulit…God Bless!
dear mark aaron lee,
hahahahahahhaa bata ba ko bakit kuya!! tol na lang..
any ways sige ASAP… try ko lang. pero pano pag ni mo nagustuhan….?
sige.., atlease kung magkaganun man, magkaroon ka sana ng mga edeya…
salamat uli.
PS. hindi ako mka pag send sa E-mail U..
kuya otep, tol pala ..hehehe.. may konting correction po pla sa tema “kulturang pinoy: patuloy na pamana sa makabagong pilipino..
magugustuhan ko po cgurado. may tiwala aku sayo.
bakit d po kau makapagsend sa email ko???
erias_dej28@yahoo.com.ph
may nakita napoba kaung piece???
d nyo po ba maibibigay sa sun.?? kung hindi ok lang po. d kupo kayo minamadali. kc po sa monday magkikita na kmi ng coach ko para maipakita kuna sa kanya..salamat po. may frenzter account kapo?? e-add mo po, kung ok lang.. Bait mo naman.. God Bless!
kuya, cge na pls. sana matulungan mko…
kuya..tol pla..hehehe.. nasan napo???
d nyo po ba aku nagawa?? oh napaghanap??
kuya otep..pls., cge napo…
mark aaron lee,
pasensya ka na hindi ko pa matapos ang hinihingi mo.., napakarami ko ksing pinag-aabalahan 2lad ng report ko sa sociology… isa pa hindi ko nitong araw umuwi ako sa cavite.., eh walang internet na malapit dun kaya hindi ko nasabi agad sa’yo
pero wag kang mag-alala may mga na-research ako na mga kultura ng mga pinoy, na patuloy na pamana pa rin hanggang ngayon.
hindi ko pa sya nagagawang maikling kwento o dayalogo.,
kung ok lang sa’yo ikaw na lang mag-compose..
tanadaan mo na “mas masarap mag-ani kung ikaw mismo ang nagtanim…”
hayaan pipilitin ko talaga,
pero sa ngayon.., ikaw muna ang mag-analisa sa mga bibigay kong halimbawa.
********************************
Pagtitiwala sa Panginoon
Isang magandang katangian ng mga Pilipino ang pagtitiwala sa Panginoon. Karamihan sa kanilang mga mag-anak ay matapat sa pananampalataya. Naniniwala silang may isang Panginoong pumapatnubay sa lahat ng kanilang gawain. Batid din nilang tumutulong Siya sa mga taong tumutulong sa kanilang sarili.
Pagiging Magalang
Isang magandang pag-uugali ng mga Pilipino ang paghalik sa kamay o pisngi at pagmamano sa matatanda. Isang paraan ito ng paggalang. Karaniwang ginagawa ito ng mga bata matapos magdasal ng orasyon, pagkagaling sa simbahan, bago umalis ng bahay, kapag may dumadating o bumisitang kamag-anak o matanda, at kapag nakita at nasalubong nila ang kanilang ninong at ninang.
Ipinakikita rin ang paggalang ng mga batang Pilipino tuwing nakikipag-usap sila sa matanda. Gumagamit sila ng po at opo at magalang na pananalita at pagbati gaya ng “Salamat po” at “Magandang hapon po.” Gumagamit din sila ng magagalang na pantawag sa matatanda gaya ng kuya, ate, manong, manang, lolo, lola at iba pa.
Pagtutulungan
Nagsisimula ang pagtutulungan sa sariling tahanan. Nagtutulung-tulong ang mga kasapi ng mag-anak sa mga gawain dito. nagtutulungan din ang baway isa sa magkakapitbahay upang maisaayos at mapaunlad ang kanilang pamayanan. Iyan ay likas na katangian ng isang Pilipino.
Ang karaniwang tawagan sa pagtutulungang ito ay bayanihan. Tumatawag ang magkakapit-bahay ng bayanihan kapag may malaking gawain isasagawa sa maikling panahon. Nagtutulungan ang bawa’t isa upang maging magaan ang isang mahirap na gawain. Kalimitang ginagawa ito tuwing panahon ng pagtatanim at pag-aani at sa paglilipat ng isang bahay sa ibang lugar.
Mabuting Pagtanggap at Pakikitungo
Kilala ang mga Pilipino sa mabuti at magiliw na pagtanggap. ibig nilang masiyahan at maging maginhawa ang kanilang mga panauhin. nagsisilbi sila ng pinakamasarap na pagkaing kanilang makakaya at naghahanda ng maayos na tulugan para sa mga bisita. Nagbibigay pa sila kung minsan ng mga regalo kapag paalis na ang kanilang mga panauhin.
Pagsama-sama ng Pamilya
Karamihan sa mga mag-anak na Pilipino ay may maganda at malapit na pagsasama-sama. Nagtutulungan ang bawat kasapi sa pagsasagawa ng mga gawaing-bahay. Madalas dumadalaw sa magulang ang nag-asawang anak kapag ito’y naninirahan sa ibang lugar. Nagsasama-sama pa ang mag-anak tuwing may “family reunion” kung Pasko at iba pang pagdiriwang o okasyon. Iyan ang nagpapakita kung paano nagkakaisa ang mga mag-anak na Pilipino.
Inaalagaan at minamahal ng bawat miyembro ng mag-anak ang matandang kasapi nito. Tungkulin ng bawat Pilipino na magsilbi sa kanyang matatandang magulang, mga lolo’t lola, at kamag-anak hanggang sila’y nabubuhay. Iyan ang paraan ng pagpapakita ng magandang pagtingin sa matatanda.
mark,
marami pang iba kung mag-bubukas ng mga aklat..,
tulad ng mga fiesta.., santa crusan, na patuloy na pamana sa ‘tin ng ating mga ninuno.
sa ngayon yun muna..
ok.
-otep
salamt po ng marami…
pero sana po, magawan mko.. hintayin ko parin po diz wik..
pero ok lang naman po na hindi original ang piece eh..salamat po. God Bless!
salamat po….sana bogyan nyo ko ng patakarang piskal ngayong 2007
kailangan ko po bukas…
Kung iisipin nga namn, lahat halos ng mga tao dito ay may kaisipan nag-bibigay sa kanila ng kanya- knyang paniniwla.. sabi nga ng clasmate ko{ angelica c. tapit.. ang teknolohiyang umuunlad ay d tulad ng mga pilipino!! dahil daw tayo ay pusong mamon,mapagbigay,mapagmahal..”kahit wala ng ibibigay, sge parin”hay,,, hayaan namn natin na hindi lang teknolohiya ang umangat kundi pati ang ating paniniwala…
hi ano kailangan mo
magandang gabi po
magandang gabi po pwede p b mg tnong
kuya pwede po ba makahingi ung tula ni fernando monleon na ikaw at ako,tsaka pati na din po sana ung talambuhay nia kung maaari po…tnx po!ASAP po sana para bukas report ko po kase sa klase,tnx po ulet!
maraming salamat po sa pagbibigay ninyo ng oras sa hinihingi ko. Ask ko lang po kung ano-ano ang maari kong maging tanong sa pagsusuri ng isang maikling kwento bilang suliranin ko sa pagsulat ng aking tesis. salamat po ng marami.
sige tol, try ko ung mga tanong…
try ko lang ahh…
-otep
pls in a short story po…
hello
hello din
-otep
ikaw na ang mbuhay!!!
ang dami!!!!!!!!!!!
bakit marami sa mga pilipino ang tamad maghanap-buhay? this is a comment,,, pasinsya na po.
hello.. the best ka talaga. thanks sa mga information na nakuha dito sa site mo. it’s all about filipino poets. sana mas marami pa.. and more about Kritikong Pampanitikan……. thanks
to rhodora of cavite,
hekhekhekk…
maraming salamat sa pagbisita sa site ko..
mabuhat kaw!!
to Genelyn prudencio,
hekhek hindi ko rin lam..
baka sila alam
sa mga alam ang kasagutan reply lang kau..
-otep
elow po.. pwede po ang humingi ngb kasaysayan ng panitikang pilipino sa panahon ng kastila? kailangan po kasi namin eh wala na pong time.. as soon as possible po sana.. kahit po ngayon kung pwede.. tnx a lot po..
Hello… don’t worry i’ll convince my friends to visit your site.. very thakful ako kasi, first time kong inopen my info kaagad akong nakuha… thank you again.. more power and God bless!!!
kuya.. hi…
pwde bah hmingi ng….
salitang pilipino na pangtelebisyon, pangpelikula, panitikan, pangdyaryo, pangkomiks, at pang akademia.txn poh
rineth,
hindi ko maintindihan kung ano ang ibig mong sabihin?
isang word lang ba? kunwari… talamitam or pakikipagtalastasan?
paki-liwanag naman..
salamat bka sakaling makatulong ako..
Phingi po ng 3 tula po ni emilio jacinto plzz. tnks po
Kuya nsan na po ung tatlong tula ni emilio jacinto or kahit dalawa na lng po nid ko na po un sa may 16, 2007 plz lng kuya otep
TNKS po………….
ano ba ang makabagong panitikan? thanks.. super tnx.. pede hingi na din ako ng sampes ng makabagong panitikan..???
gud pa po pwede po bang makahingi ng estratehiya sa pagtuturo ng wika at panitikan.salamat po.
ah pwede po bagn bigyan niyo ako ng mga examples ng mga akda ni francisco baltasar.. SALAMAT po
hi angle..,
syempre sa unang pumapasok sa isipan natin kapag pag-uusap si franciso “balangtas” baltazar ay yung florante at laura ang tagalog version ng Romeo and juliet
may na-research ako isa sa kanyang akda
paki-basa nalang.
salamat sa pagbisita sa site ko.
-otep
Kay Celia
ni Francisco Baltazar (Balagtas)
1 Kung pagsaulan kong basahin sa isip
ang nangakaraang araw ng pag-ibig,
may mahahagilap kayang natititik
liban na kay Celiang namugad sa dibdib?
2 Yaong Celiang laging pinanganganiban,
baka makalimot sa pag-iibigan
ang ikinalubog niring kapalaran
sa lubhang malalim na karalitaan.
3 Makaligtaan ko kayang di basahin
nagdaang panahon ng suyuan namin,
kaniyang pagsintang ginugol sa akin
at pinuhunan kong pagod at hilahil?
4 Lumipas ang araw na lubhang matamis
at walang natira kundi ang pag-ibig,
tapat na pagsuyong lalagi sa dibdib,
hanggang sa libingan bangkay ko’y maidlip.
5 Ngayong namamanglaw sa pangungulila
ang ginagawa kong pang-aliw sa dusa,
nagdaang panaho’y inaalaala,
sa iyong larawa’y ninitang ginhawa.
6 Sa larawang guhit ng sintang pinsel
kusang inilimbag sa puso’t panimdim,
nag-iisang sanlang naiwan sa akin
at di mananakaw magpahanggang libing.
7 Ang kaluluwa ko’y kusang dumdalaw
sa langsanga’t nayong iyong niyapakan,
sa ilog Beata’t Hilom na mababaw
yaring aking puso’y laging lumiligaw.
8 Di mamakailang mupo ang panimdim
sa puno ng manggang naraanan natin,
sa nagbiting bungang ibig mong pitasin,
ang ulilang sinta’y aking inaaliw.
9 Ang katauhan ko’y kusang nagtatalik
sa buntung-hininga nang ikaw’y may sakit,
himutok ko noo’y inaaring Langit,
Paraiso naman ang may tulong silid.
10 Liniligawan ko ang iyong larawan
sa Makating ilog na kinalalagyan,
binabakas ko rin sa masayang do’ngan,
yapak ng paa mo sa batong tuntungan.
11 Nagbabalik mandi’t parang hinahanap
dito ang panahong masayang lumipas,
na kung maliligo’y sa tubig aagap
nang hindi abutin ng tabsing sa dagat.
12 Parang naririnig ang lagi mong wika:
“tatlong araw na di nagtatanaw tama,”
at sinasagot ko ng sabing may tuwa,
“sa isang katao’y marami ang handa.”
13 Ano pa nga’t walang di masisiyasat
ang pag-iisip ko sa tuwang lumipas,
sa kagugunita, luha’y lalagaslas,
sabay ang taghoy kong “O, nasawing palad!”
14 Nasaan si Celiang ligaya ng dibdib?
ang suyuan nami’y bakit di lumawig?
nahan ang panahon isa niyang titig
ang siyang buhay ko, kaluluwa’t langit?
15 Bakit baga noong kami’t maghiwalay
ay di pa nakitil yaring abang buhay,
kung gunitain ko’y aking kamatayan
sa puso ko’y Celia’y di ka mapaparam.
16 Itong di matiis na pagdaralita
nang dahil sa iyo, o, nalayong tuwa,
ang siyang umakay na ako’y tumula,
awitin ang buhay ng isang naaba.
17 Celia’y talastas ko’t malabis na umid,
mangmang ang musa ko’t malumbay ang tinig,
di kinabahagya kung hindi malait,
palaring dinggin mo ng tainga’t isip.
18 Ito’y unang bukal ng bait kong kutad
na inihahandog sa mahal kong yapak,
tanggapin mo nawa kahit walang lasap,
nagbuhat sa puso ng lingkod na tapat.
19 Kung kasadlakan man ng pula’t pag-ayop,
tubo ko’y dakila sa puhunang pagod,
kung binabasa mo’y isa mang himutok
ay alalahanin yaring naghahandog.
20 Masasayang nimfas sa lawa ng Bai,
sirenas ang tinig ay kawili-wili,
kayo ngayo’y siyang pinipintakasi
ng lubhang mapanglaw na Musa kong imbi.
21 Ahon sa dalata’t pampang na nagligid
tonohang ng lira yaring abang awit,
na nagsasalitang buhay ma’y mapatid,
tapat na pagsinta’y hangad na lumawig.
22 Ikaw na bulaklak niring dilidili
Celiang sagisag mo’y ang M.A.R.,
Sa Birheng mag-ina’y ipamintakasi
ang tapat mong lingkod na si F.B.
kuya otep? pwede po bang matulungan nio ko patungkol sa kahulugan ng wika ayon sa ilang manunulat? saka po ung tungkol sa artikulo o seksyon sa usaping pangwika noong 1935/1973 at 1987?
ano po ba ang ibig sabihin ng tula ayon kina julian balmareda,ed regalado,fernando monleon,alejandro abdilla
bhenjai,
syensya na ito lang na-research ko
bka makatulong..
salamat.
Bawat bansa ay may kanya-kanyang wikang pambansa. Ang Pilipinas, na itunuturing na isang malayang bansa, ay may sariling wikang pambansa. Ito ay ang Wikang Filipino.
Bakit mahalagang magkaroon tayo ng wikang pambansa? Sang-ayon kay Dr. Isidro Dyan, isang dalub-wika mula sa Malaya – Polinesya, “Malaking kahihiyan para sa bansa kapag mayroong ginagamit na wikang dayuhan subalit di nag-aangkin ng sariling wikang pambansa. Kailangang magkaroon ng wikang pambansa upang malinang ang pambansang paggalang at pagkilala sa sarili.
Mahabang kasaysayan ang pagkakaroon ng wikang pambansa sa Pilipinas – ang Pilipino na nagmula sa Tagalog na pagkaraa’y naging Filipino. Ang kasalukuyang Filipino ay isang isyung naging sanhi ng pagsasalungatan lalo na ang mga taga-Cebu. Sabi ng mga Cebuano ang Filipino daw ay hindi pambansa kundi Tagalog na sinasalita lamang ng mga taong nasa katagalugan. Ngunit ipinaliwanag ng mga awtoridad sa Filipino na ang Wikang Filipino ay hindi Tagalog kundi ‘sing wikang nabuo at kinilalang “lingua franca” ng Kalakhang Maynila na lumaganap na sa buong kapuluan.
Ang Pilipinas ay binubuo ng mahigit na 7,100 mga pulo. Ito ay pinananahanan sa kasalukuyan ng 60 milyong mamamayan na gumagamit ng mga 87 na iba’t ibang wika. Kabilang sa mga pangunahing wika ay Tagalog, Cebuano, Ilocano, Pampanga, Bicol, Pangasinan, Hiligaynon, Waray at Maranao. Pinaniniwalaang ang mga sinaunang Pilipino ng hindi nagkaroon ng isang katutubong wika na masasalita at mauunawaan ng lahat dahil sa pagkakahiwa-hiwalay nila ng pook ngunit mayroon din namang naniniwala na ang wikang Tagalog ay ginagamit hindi lamang ng mga katutubo sa pulo ng Luzon kundi sa iba pang mga pulo.
Nang dumating ang mga Kastila sa ating bansa, hinangad nilang mapalaganap ang Kristiyanismo, kaya’t minabuti ng mga prayle na mag-aral ng iba’t ibang wikain sa Pilipinas sa halip na ituro ang kanilang wika sa mga katutubo. Sa ganitong paraan, nakapg-ambag sa wika ang mga mananakop ng Kastila dahil sa pagkakasulat nila ng aklat gramatika ng iba’t ibang wikain sa Pilipinas.
Nang panahon ng himagsikan ng sumibol sa mga manghihimagsik na Pilipino laban sa mag Kastila ang kaisipang “isang bansa, isang diwa.” Kaya nga’t pinili nila ang Tagalog na siyang wikang tagalog sa panahon ng propaganda – mga sanaysay, tula, kuwento, liham at mga talumpati na punung-puno sa damdaming bayan. Kahit si Rizal at iba pang propagandista’y sumulat sa Kastila, batid nilang ang wika’y malaking bahagi upang mapagbuklod ang mga kababayan nila.
Nang dumating ang mga Amerikano, biglang naunsyami ang mithiin ng mga Pilipino ng itakda ng pamahalaan na ang Ingles ang gawing opisyal na wikang panturo sa mga paaralan. Ipinagbawal ang paggamit ng bernakular sa paaralan at sa tanggapan. Ito ang dahilan kung bakit simula noong pananakop ng mga Amerikano hanggang bago sumiklab ang pangalawang digmaang pandaigdig, hindi umunlad ang ating wika.
Ang ating mga lider na makabayan tulad nina Lope K. Santos, Cecilio Lopez, Teodoro Kalaw at iba pa ay nagtatag ng kilusan nakung saan sila ay naging masigasig sa pagkakaroon ng wikang pambansa. Nagharap ng panukula si Manuel Gillego na gawing wikang pambansa at wikang opisyal ang Tagalog subalit patuloy pa ring namayani ang Ingles.
Nang itatag ang Komonwelt, nagkaroon ng malaking hakbang tungo sa pagkakaroon ng isang wikang pambansa. Ito ay utang natin sa naging Pangulong Manuel L. Quezon, ang tinaguriang “Ama ng Wikang Pambansa.”
Noong 1934, isang Kombensyong Konstitusyonal ang binuo ng Pamahalaang Komonwelt upang maisakatuparan ang pangarap ni Quezon. At upang ipalilala ang kahalagahan ng wika, isang probisyon tungkol sa Wika ang isinama sa ating Saligang Batas. Ito’y napapaloob sa Artikulo XIV, Seksyon 3 ng Konstitusyon noong Pebrero 8, 1935.
“Ang Pambansang Kapulungan ay magsasagawa ng mga
hakbangin tungo sa paglinang at paggamit ng pambansang
wikang batay sa isa sa umiiral na katutubong mga wika.
Samantalang hindi pa itinatadhana ng batas, ang Ingles
at Kastila ay patuloy na mga wikang opisyal.”
Naitatag ang Surian ng Wikang Pambansa, binuo ng mga kinatawang nagmula sa mahahalagang mga rehiyon sa Pilipinas bilang mga kasapi. Pagkatapos ng puspusang pag-aaral ng iba’t ibang wika sa Pilipinas, ipinasya ng Surian na Tagalog ang siyang dapat pagbatayan ng Wikang Pambansa pagkat ito’y nagtataglay ng nalinang nang panitikan at wikang sinasalita ng nakahihigit ng dami ng mga Pilipino. Kaya, noong Disyembre 30, 1937, inihayag ni Pangulong Quezon na ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Tagalog.
Ang sumusunod ay iba’t ibang kautusang ipinairal ng ating pamahalaan tungkol sa pagkasulong ng ating wika:
Nobyembre 1936- Inaprobahan ng Kongreso ang Batas Komonwelt Bilang 184 na lumikha ng Surian ng Wikang Pambansa na naatasang gumawa ng pag-aaral ng mga katutubong wika at pumili ng isa na magiging batayan ng wikang pambansa.
Disyembre 30, 1937 – Sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134 ng Pangulong Quezon, ang Wikang Pambansa ay ibabatay sa Tagalog.
Abril 1, 1940 – Ipinalabas ang Kautusang Tagapagpaganap na nagtadhana ng paglilimbag ng isang balarila at isang diksyunaryo sa Wikang Pambansa. Ipinahayag pa ring ituturo ang wikang pambansa sa mga paaralan sa buong Pilipinas na nagsimula noong Hunyo 19, 1940.
Hunyo 7, 1940 – Pinagtibay ng Batas-Komonwelt Blg. 570 na nagtadhana na simula sa Hulyo 4, 1946. Ang Wikang Pambansa ay isa sa mga opisyal na wika ng bansa.
Marso 26, 1954 – Nagpalabas ng isang kautusan ang Pangulong Ramon Magsaysay sa taunang pagdiriwang ng Linggo ng Wikang Pambansa mula sa Marso 29 – Abril 4. Subalit ang petsa ng pagdiriwang ay inilipat sa Agosto 13-19 tuwing taon.
Agosto 12, 1959- Tinawag na Pilipino ang Wikang Pambansa ng lagdaan ni Kalihim Jose Romero ng Kagawaran ng Edukasyon ang Kautusang Blg 7. Ayon sa kautusang ito, kaylaman at tutukuyin ang pambansang wika ay Pilipino ang gagamitin.
Oktubre 24,1967- Nilagdaan ni Pangulong Marcos ang isang kautusang nagtatadhana na ang lahat ng mga gusali at mga tanggapan ng pamahalaan ay panganlan sa Pilipino.
Marso, 1968 – Ipinalabas ni Kalihim Tagapagpaganap, Rafael Salas, ang isang kautusan na ang lahat ng pamuhatan ng liham ng mga kagawaran, tanggapan at mga sangay nito ay maisulat sa Pilipino.
Agosto 7, 1973- Nilikha ng Pambansang Lupon ng Edukasyon ang resolusyong nagsasaad na gagamiting midyum ng pagtuturo mula sa antas elementarya hanggang tersyarya sa lahat ng paaralang pambayan o pribado at pasisimula sa taong panuruan 1974–75.
Hunyo 19, 1974 – Nilagdaan ni Kalihim Juan Manuel ng Kagawaran ng Edukasyon at Kultura ang Kautusang Pangkagawaran Blg.25 para sa pagpapatupad ng edukasyong bilingwal sa lahat ng kolehiyo at pamantasan.
Pagkatapos ng Rebolusyon ng Edsa, bumuo muli ang pamahalaang rebolusyonaryo ng Komisyong Konstitusyonal na pinamunuan ni Cecilia Muñoz Palma. Pinagtibay ng Komisyon ang Konstitusyon at dito’y nagkaroon muli ng pitak ang tungkol sa Wika:
Artikulo XIV – Wika
Sek. 6 – Ang Wikang Pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nalilinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na Wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. Alinsunod sa mga tadhana ng Batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsad at paspasang itaguyod ang paggamit ng Pilipinas bilang midyum na opisyal na Komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon.
Sek. 7 -Ukol sa mga layunin ng Komunikasyon at pagtuturo, ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at , hanggat walang itinatadhana ang batas, Ingles. Ang mga wikang panrelihiyon ay pantulong ng mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong sa mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod ng kusa at opsyonal ang Kastila ng Arabic.
Sek. 8 – Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon, Arabic at Kastila.
Sek. 9 – Dapat magtatag ag Kongreso ng isang Komisyon ng Wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba’t ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, mag-uugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap at pagpapanitili.
Agosto 25, 1988 – Ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 335 ay ipinalabas at nilagdaan ni Pangulong Corazon Aquino na nagtatadhana ng paglikha ng Komisyong Pangwika na siyang magpapatuloy ng pag-aaral ng Filipino. Gayon din, pinagtibay ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng pagtuturo sa mga paaralan sa mga piling asignatura.
to xyryl,
syensya na rin ito lang din ang nahnap ko..
salamat.
Ayon kina Jose Corazon de Jesus. Florentino Collantes, Ildefonso Santos, Iñigo Ed Regalado, Lope K. Santos, Jc Balmaceda, At Amado Hernandez, Ang tula ay binubuo ng mga taludtod na may sukat at tugma. Kalimitan itong pumapaksa sa pag-iibigan at pangarap sa buhay. Gayunman marami pa ring makabagong makata sa kasalukuyan ang gumagamit ng estilong ito.
Maitanong ko lang po, ano po ba ang pagkaka-iba ng sining ng komunikasyon sa sining ng pakikipag-talastasan? Takdang-arlin po kasi namin ito, pakisagot naman po.
Pakibigay narin po ang katuturan ng komunikasyon at pakikipagtalastasan. Salamat po.
haba pero thankz……. 4 information
hi 2 all tfc sa mga nanonood ng wowowwe thakz…………… taas ng rating grabe
heLLo po, uhhmm.. pwede pa heLp sa assignment koh..
Ano po ba ang Pambansang Panitikan , Rehiyunal na Panitikan at Bernakular na Panitikan? at paano po nagkakatuLad at nagkakaiba ang bawat isa? paano din ppo nagkakaugnay at mapaghihiwalay ang bawat isa?.. salamat po! ^_^
pasesnsya na po kung medyo madami. ^_^
salamat po uLit!
kuya otep, pa tuLong din po.
ano2 poh ba ang Ibat-ibang Genre ng Panitikan?
pwede ko din po bang malaman yung Anyo, paksa/tema ng mga panitikang ito? thank you po! takdang araLin namin e. sana matulungan nyo po ako.
eloowww po..patulong naman po ohhh….ano po ba yung mga memurandum na pinatupad sa wika???
sa mga naghihingi ng tulong:
patawad po… masyado lang akong abala sa pag-aaral tulad nyo. graduating na kasi. hayaan n’yo pag nakaluwag ako.. sasagutin ko lahat ng mga katanungan n’yo.
sensya na talaga.. paalala lang po. hindi ako dalubwika. estudyante din ako na may malaking pagpapahalaga sa literatura/wikang pampanitikan..
salamat sa pang-unawa.
-otep.
pwede po ba malaman kung ano po ang ibig sabihin ng panitikang bernakular at panitikang rehiyunal? ano po ba ang pagkakatulad at pagkakaiba ng dalawang ito? kasi po di ko po talaga mahanap sa internet ang mga sagot. maari nyo po ba akong tulungan? isa pa po maari din po bang malaman kung ano ang pambansang panitikan? maraming salamat po…
hehehe…halos pare-pareho pala kami ng hinihingi…di kaya classmates ko yung ibang nagpapatulong din sayo? kasi ganun na ganun talga yung binigay na tanong ng prof ko yung pambansang panitikan, rehiyunal na panitikan, bernakular na panitikan at paano ito nagkakatulad at nagkakaiba. paano ito mapaghihiwalay at mapaguugnay. Gayun din po yung genre anyo at tema hay sana po mabigay nyo po ung sagot…
pls find for me about Juan Bautista he achieved cum laude in 1963 its because super liit ng penmanship moh
Why don’t you join now , that I can talk to you…online members!!!
http://adultsearchx.tripod.com
ang tanung ko, Ano ang nagtulak sa Pangulong Manuel Quezon upang magkaroon tayo ng Wikang Pambansa???
hindi ko nahanap ang hinahanap ko….
yong kahulogan po ang hinahanap ko…..
pwedi malaman ang kahulogan ng tabsing sa dagat di k kasi na basa eh…..kailangan ko po kasi ang kahulogan …yon kasi ang hinihingi ng guro namin……salamat po…..hanapin nyo po para saakin hah…..
hi po !!!panu po ba massbing ang ANG filipino ay pinaunlad na tagalo???
HI PO, GUSTO KO LANG PO SANA ITANONG KUNG ANO PO BA YUNG MAS MABISANG “WIKANG PANTURO” FILIPINO PO BA O ENGLISH? KAILANGAN KO PO NOW, MAY ARGUE KASE KME TOMM EH
TNXXX
patulong nman po! tanong ko sana ang kasaysayan ng pag-unlad ng pambansang wika na ang filipino noong oktubre 24, 1967… pahingi rin po ako ng mga halimbawa… maraming salamat po!
ahe,,hirap naman basahin,,pero ok lang kailanagn ko po kasi nito assignment po kasi namin!!!!salamat at nahanap ko ito,,,mabuhay!!!!
magandang araw po s iyo…taga cavite po pla kau…aq tga bacoor…(”,)kamusta po kau?napaka ganda ng site nio..as usual,kagaya po ng ibangnandito, patutulong din po sana aq.. meron po bang makabagong tula na may sukat at tugma?kung meron po, pwede po bang makihingi ng halimbawa nito?kahit title lang…peo kung kaya nio po naman, pwede po isang kwento?…maraming salamat po!
ay uu nga pla…add mo nman me s friendster mu po…thanks!
pwede po ba ako mka hinggi ng mga examples ng mga hiram na salita? tnx…
pwede po bang mghinggi ng mga hiram na salita?
le’an,
salitang hiram?
halimbawa, “tsuper” hiram lang ito mula sa orihinan na salitang español na “chufer” nakuha?
isa pang halimbawa… “universidad” hiram lang ito mula sa salitang ingles “university” pero may orihinal na anyo tayo sa filipino na “pamantasan”
nakuha mo?
pag ‘di mo nakuha… txt mo na lang ako paliliwanag ko sau..
09103795022..
hekehehehkehkeh..
hello po…pwede po bang magtanong kung saan nyo po ito nakuha?
“Nobyembre 1936- Inaprobahan ng Kongreso ang Batas Komonwelt Bilang 184 na lumikha ng Surian ng Wikang Pambansa na naatasang gumawa ng pag-aaral ng mga katutubong wika at pumili ng isa na magiging batayan ng wikang pambansa.”
may report kasi kami kaya kailangan ko ng mga detalye…salamat
do the tension exercise! it will help..charlot!
hello po………. pwede po ba kayong gumawa ng artikulo tungkol sa kasaysayan ng wika mula 1935 hanggang wika. kung ano na po ba ang nangyayari wika sa pagdaan ng panahon
pwede po kayong gumawa ng webpage sa kasaysayan ng wika mula noon hanggang ngayon
pwede pong pahingi ng dula tungkol sa kaugaliang pang pook
puwede po ba kayong gumawa ng impormasyon kung paano tayo nagkaroon ng sariling alfabeto. .? ? salamat po. . .
Napakaganda ng iyong mga artikulo. Talagang nagbibigay ng mga napakahalagang mga impormasyon at mapapanaligang mga paktuwal na datos. Ipagpatuloy ang iyong pamumudmod ng iyong kaalaman sa mga kabataang ating itinuring na pag-asa ng ating bayan…tungo sa kaunlaran…ang iyong ginagaway isang mabuting hakbang at napakalaking tulong sa pagpapayaman ng ating sarili at pambansang wika…Ang Wikang Filipino…Mabuhay tayong mga Pilipino!
pwede po ba yung ponolohiya? wala po kasi ako idea dun sa report ko…thanks
hi pwede po bang mahinge ng tulong sa paghahanap ng dula sa lengguwaheng bisaya,nobela sa salitang bikolano,salawikain sa salitang hiligaynon,sanaysay sa salitang batangueno at bugtong sa salitang waray
pwede po ba mgpaturo sa talumpati di handa tungkol sa “malayang bansa tungo sa kaunlaran” ngaun ko po nid….help me nman po plz….plz….
hi!! pwede po ba humingi ng ideya kung ano and pedi naming i present sa Filipino clas?
salve,
bakit, para san ba?
para ba sa “buwan ng wikang pambansa?
-otep
gudeve po..bugay nmn po kau ng kahulugan ng ortograpiya..plzzz
gudeve po..bigay nmn po kau ng kahulugan ng ortograpiya..plzzz
ano ba talaga talambuhay ni magellan?
ano ba theme ngayon?????????
ninya,
ito po ang tema ngayong buwan ng wikang pambansa.
“Maraming Wika, Matatag na Bansa”
alam niyo po hindi ako agree sa tema ngaun! kasi s ankikita ko habang dumadami ang ginagamit na wika dito sa pilipinas nawawala ang identity ng wika nating filipino at ubti unti itong napapalitan kya imbis na lumago bumabagsak din ito kasabay ng ating kultura at ating bansa
ANG GANDERS????? LA WENTA………
..hello po..pede po bang mg.tanong kung anu anu ang pinka unang wika o sistema ng pagsusulat na ginamit ng mga tao sa buong mundo?? takdang aralin po nmn..kailangn q nah po bukas
magtatanong lng po san po makakakita ng talambuhay ni trinidad pardo de tavera?tnx.
kala ko may talumpati rito..
hehehe.. wrong web site pala..
pwede po bang malaman kung anong mahahalagang naganap sa taong 1937 plz po pake reply
wahhh.,,.,. wlang magawa sa buhay,.,. hehehe. sino po pla jan ang mga psycho? pls,. i need u!! now, in my life, in my heart ang drama,.,. just email me nalng po. kris_cutey2004@yahoo.com
alam nyo ba kng ano ang kurso q?. wala lng namn,., hehehe abf po. batsilyer ng artes ng filipinolohiya//./ astig diba>? kapagod nga e!! lalo na now
hai pwede patulong.. may monologue piece kme.. anu ba mganda? dpat galing sa phil.literature.. PLZ heLp sa sept.20 na yun eh…. Lechar_yael24@yahoo.com tnx poH.. wait ko kau..
pwede b tulong…….. kelangan q ng monolouge piece xa thurs august 13 2007 penge naman kelangan q ung tagalog tska ung pede ipresent xa school……mapb_mark_11@yahoo.com……tnx poh
Very small font..!
Di q mbasa!
ciao!
ang cUte ng PagkakagAwa,,
aWard,,
paki seNd aman ang k0pya sa e-mail koh,,
cGue,, tHank y0u ,,
hi! paheLp nman po…..Ano po ba yung mga kahalagahan ng paglinang ng kasanayan sa mabisang pagsasalita at tsaka mga pangangailangan sa mabisang pagssalita?
kua., pki help nmn aq d2., kailngan q n xa by monday.,
khlghn ng 1935,1940,1946,1959,1973,1987,2007 kauganay sa pagpapatupad ng wikang pambansa. urgent lng po. tnx., pki snd sa email q.asap.SALAMAT PO!!
wala akong magawa
salamat.
maaari na kayong gumawa ng isang libro. saludo ako sa inyo mga makatang pinoy!
elow poh..writer poh akoh ng lathalain sa skul namen gagawa poh kc akoh ng dyaryo ng skul..?? pede nio poh bah akong mabigyan ng article na patok sa mga estudyante??? salamat…
@nish
ganun ba busy busihan ako ngaun sa OJT ko ngaun.. sige isip tayo
astig grabe, naging studyante ko yata si norven! panalo… astig talaga mga gapt. mostlikely, the new generation from 2k…
tanx
patulong naman po!
kelangan ko pong gumawa ng balangkas teorelikat tungkol sa pagsulong ng wikang filipino imbes na ingles sa mga kasulatan gaya ng birth certificate, diploma, cards, papel de ahensya, titulo ng lupa, mga karatula, mga paskil, basta lahat ng nababasa natin sa kalye at kahit saan pa. ang hirap eh…. pls… salamat po.
balangkas toretikal
balangkas teoretikal
pwde niO po ba ako bigyan ng khit na isAng maikling dula na tungkol po sa kaugalian ng mga Pilipino..?? at tungkol din po as kahinaan ng Pilipino…? phingi naman po.. tnx!
pwd po bng humingi ng buod ng Impeng Negro ni Rogelio R. Sicat?tnk u po…
Pde po pahelp, kelangan ko po ng kopya ng “Ang Mangingisda, maikling kento po, sinulat ni Ponciano Pineda
pwede po ba manghingi ng kopya sa mga nagawang kwento ni marcelo h. del pilar??para po kasi sa assignment ng kapatid ko..salamat
ano po pangalan ng website nyo??pwede itxt nyo nlng..09067172197..tnx
hay ang haba namannito
add nio aq jadeiegodedio@yahoo.com
MASAIT DOESNT MATTER EVEN THOUGH THIER ARE LOTS OF MANOBO PEOPLE ARE TRYING TO GIVE THIER BEST IN PERFORMING SOME OF THOSE PICTORIALS AND ETC.BASTA MASAYA AT MAGANDA LAHAT NG IPINAKIKITA NIYO..I HOPE MARAMI PA KAYONG MAACCOMPLISH NA MGA BAGAY NA KARAPAT DAPAT SA INYO…GODBLESSED
kami po ay naghahanap ng impormasyon ukol sa paggamit ng wikang filipino sa mga kursong gaya ng information technology. nais ko po sanang humingi ng tulong sa inyo. maraming salamat
hello po .. tanong ko lang po kung meron ka po bang tula ni Jose Palma na pinamagatang “De mi Jardin” o “Mula sa aking Jardin”?? wala po kasi akong makuhang kopya mapatagalog man o espanyol… salamat .. kung meron po .. pa email nmn o p post n rin po .. salamat!
ano poh ba ang nangyari noong nandoon si mcduffie?
ahmp……….
tnx……..
isa po akong estudyant ng dlsu-dasmariñas.ako pa ay may gawaing-pananaliksik tungkol sa implekasyon ng 2001 revisyon ng wika. nais ko lamang pong magtanong:
1. sa nayon,kung ano ba talaga ang kalagayan ng 2001 revisyon?
2. anu-ano ang mga hakbang ang ginagawa ng DepEd at CHEd upang maibalik at magamit itong muli?
3. paano nila matitiyak na itinuturo ng wasto ang 2001 revisyon ng wika upang maiwasan ang pagkalito ng mga gumagamit nito?
4. ang paggamit ba nito ay susi sa ikauunlad ng isang indibidwal?
sana po ay makaagot kayo sa aking mga katanungan at ito po ay aking lubos na inaasahan.
muli, maraming salamat po.
anu ano po ba yung mga dula na gawa ng mga pilipino?
magbigay nmn kau ng impormasyon tungkol sa dating sistema ng edukasyon sa saudi arabia???
tulungan m nmn aq s pgsearch ng kalagayan ng panitikan mula 1986 hanggqang 2007
pwde ko po bang malaman ung teorya nito???
elow po. gling nu namang gumawa ng artikulo.
magpapa2long dn sana aq. ano po va ang panitikan sa panahon ng hapon? bkt dimas-ilaw ang naging sagisag panulat ni emilio jacinto? bkt pingkian ang ginamit na sagisag ni emilio sa loob ng katipunan?nais q pong mliwanagan ukol d2.
inaasahan q po ang karampatang sagot. hihntayin q po ang inyong pansin ukol sa mga topikong ito. ty a lot. shierine siares / psca- polytechnic state college of antique.godbles u po.
can i find d answer on monday ? ty. gud day.
tk cre.
@Kasaysayan…
ey di po ako dalubwika
kuya, patulong naman po oh….
my report po kasi ako sa skuL namin.. about sa panitikan sa rehiyon ng kapampangan…..
wala po kasi akong mahanap about that… patulong naman po….. kailangan ko na po yan s june 15…. tnx po.!! //_^
patulong po tungkol sa mga sinabi ng mga naging pangulo ng pilipinas patungkol sa wikang filipino
pwede poh bang mgtnong?anu-ano poh b ang kahalagahan ng pag-aaral ng heograpiya?kilangan ko na poh ngaun my psok na poh ksi bkas..,,
tnx’s poh sa pgtanggap ng tanong ko…,,sna poh msgot nyo sa lalong mdling panahon,,at sna poh matulungan nyo ko.
ask ko lng poh… kung ano po ang kahulugan ng SANLANG sa poem ni Dr. Jose Rizal na SA AKING MGA KABABATA… sana po masagot nyo kasi po assignment nmin ehhh… bukas na po ipapasa… thanks po ng marami….
billy poto add nin u ako billy_cute36@yahoo.com
ano poba ang primar yang bataan
hi po… anu po ung mga salitang hiram na makikita s dyaryo? mga salitang hiram mapa english man o kastila bsta po ung gingmit ngaun s dyaryo natin.. pls.. klngan n po s thursday.. salamt po..
pls. pls… sana mei magreply s kin.. s fs q n lng po comment niu.. lilbhaybeetnpy_17@y.com po… slmat..
@pink
hindi ko alam yung saktong tinatanong mo..
siguro dahil sa english newspaper ako nagtatrabaho..
hm….
ang hinahanap ko ay ang pagbigkas ng tama.. gaya nag Aa (ey) Bb hindi ko na alam….. tulungan mo naman ako!!!
eyy,,pde po ba mgtnong?
ano2 po ba ung pag-unlad ng wikang pambansa noong 1935-1959 sa
a) saligang batas noong 1935
b) batas komonwelt blg 184
c) kautusang pangkagawaran sa edukasyon blg 7
salamat po.pki email nlng po sa’akin or pki comment po sa fs ko:
swit_nikki@kyutenez.com
thanks ☻
eyy,,pde po ba mgtnong?
ano2 po ba ung pag-unlad ng wikang pambansa noong 1935-1959 sa
a) saligang batas noong 1935
b) batas komonwelt blg 184
c) kautusang pangkagawaran sa edukasyon blg 7
salamat po.pki email nlng po sa’akin or pki comment po sa fs ko:
swit_nikki@kyutnezs.com
thanks ☻
eyy,,pde po ba mgtnong?
ano2 po ba ung pag-unlad ng wikang pambansa noong 1935-1959 sa
a) saligang batas noong 1935
b) batas komonwelt blg 184
c) kautusang pangkagawaran sa edukasyon blg 7
salamat po.pki email nlng po sa’akin or pki comment po sa fs ko:
swit_nikki@kyutnesz.com
ano po ba ang ibigsabihin ng istandardisasyon
hi!
mdyo nka relate ako sa blog mo po…
actually kung ako tatanungn gs2 qu mag mascom..
but…
sbi ng mom quo much btter dw kng marketing nlng..
no choice!!
i have to obey my mom..
so…..
kip up d gud work..
follow ur passion..!!
GOD BLESS=)
tanong ko lng po kung ano ang mga bgay na naimbento noong 1963 na gngmit prn hanggang sa kasalukuyan
Magandang araw,
napakaganda ng artikulong inyong nilikha tunay na nagpapakita ng kung gaano kataba ang utak ng mga pilipino………….
ano bayan?!!!
wala bang transkripsyon?
aAaAaAaAaAaaaAaaAaAaaaaAA
gud day po! gusto ko lng pong mlaman kung anu-ano ang mga issues tungkol sa 2001 revisyon ng ortograpiyang filipino at patnubay sa ispeling ng wikang filipino at kung sinu-sino ang mga importanteng taong nakapaluob sa revisyon ng ortografiya nung 2001.
salamat po.
pede poh bang patulong xa pag hanap ng mga dakilang plipino ,,???
p2Long aman poh..san ko poh b makikita 2ng maikling kwento ni Brigido C. Batungbakal..pLzZZz,,,tnx pOh..
09_sinaunang nobela noong panahon ng mga kastila?salamat pohhh
gud pm po ..! pwd po bng mgpatulong? pwd po bng humingi ng pahapyaw na kasaysayan ng pag-unlad ng wikang pambansa sa taong 1935-1959, 1973-sa kasaluyan, 1960’s din ..! kailangan q kc sa byernes reporting nmin .. mrming slamat po ..
heelo..opo nobela nga po sa pnahon ng mga hapones?hal. po o kaya ung mga title na lang po ok na po tenk yuuuuuuu
pede po bang makakuha ng kopya ng “bata-bata pano ka ginawa”ni lualhati bautista_09
ano-anong 5 panglang pantangi
may kasaysayan ba kau ng siokolohiyang pilipino??? saka halimbawa ng mga katutubong konsepto>>
na inspired po aqo sa aking nabasa,,, nakakalungkot nga lang isipin na sa kabila ng pagpapakahirap ng ating amang manuel luis quezon para lamang makamit natin ang kinalalagyan ng ating wikang Filipino sa ngayon ay pikit mata ko na lamang na tinatanggap na patuloy naman ang hindi pagtangkilik ng ating kapwa pilipino dito. Isa po aqong guro sa filipino at malaking responsibilidad ang nakaatang sa akin sa bawat nilalang na aming hinuhubog sa aming paaralan. Ang mga mag-aaral na nasa ikatlong taon na aking inaasahang mas may mataas na na kaalaman pagdating sa wika gayundin ang kaunting kaalaman sa pasnitikang pilipino ay isang pagkakamali sa akin. Isang araw ng magpasulat ako ng isang Sulating Impormal na may pamagat na ANG WIKA AT ANG MGA PILIPINO” nais ko sanang makatuklas ng bagong kaisipan na nanggaling sa makabagong kabataan sa lalim ng kanilang kaisipan pagdating dito subalit iba ang aking natuklasan. Sa simpleng ediya tungkol sa kung ano ang ating wikang pambansa. Nakakalungkot subalit ayon sa kanila ang wikang pambansa ay “WIKANG TAGALOG”. Hindi ko masisisi ang mga naging guro nila sapagkat alam ko ang kapasidad ng mga gurong pinanggalingan nila… maaari nga pong ito ay dahil sa pagtanggap sa mga banyagang kaalaman o kolonyalismo na hindi natin napupuna na sa kabila pala nito ay naiiiwan tayo. Gayon din ang mga baybay ng mga salita. Hay,,,, nakakalungkot man,, nagpapasalamat ako sapagkat may mga taong katulad ninyo na pauloy na nagtataguto ng ating sariling atin. Ipagpatuloy po sana ninyo ang ganitong gawain at bilang kaisan inyo ay sisikapin namin na maabot ninyo ang kaisipan ng makabagong kabataan sa ating lipunan.
marami na kong nabasa tungkol dito..
pero ito na ang pinaka mgandang papapahayag
ukol sa mga parte ng ating kasaysayan…
eow poe.. tungkol po sa populasyon ang gagawin naming presentation.. sa tingin nio po.. nu po b magandang kanta??
tga lasalle dasma k poh?
xado k pong mkata..haha,,astig,
thanks s blog mo..
rush hour nko s assign ko..
buti nkta ko blog mo..thanksssssss….
Ang GALING GALING MO, IDOLO KITA, SANA’Y TAYO’Y MAGTAGPO BALANG ARAW, IKAW AY AKING NAGING TANGLAW SA MADALIM NA GABI NA KUNG SAAN AKO’Y NAPAPAKAMOT NG AKING ULO KUNG SAAN MAKIKITA ANG AKING TAKDANG ARALIN, SANA’Y MAGING KATULAD KITA UPANG MAGSILBI RIN AKONG DAAN SA PAGUNLAD NG ATING WIKANG PILIPINO. MARAMING SALAMAT! MABUHAY KA!
MAAARI MO BA AKONG TULUNGAN SA AKING TAKDANG ARALIN TUNGKOL SA MGA TRIVIA SA WIKA, KAHIT MGA LINKS AY MALAKING BAGAY NA, TATANAWIN KO TONG UTANG NA LOOB KUNG AKO’Y IYONG MATUTULUNGAN! MULI, MARAMING SALAMAT, AT SANA’Y MARATING MO ANG IYONG PANGARAP!
ewan ko sa inyo!
Ano po ang mga kumpas sa tula at ang kanilang gamit? Salamat po
Maganda nga sobrang ganda!
Kasing ganda ng
Sir, maari po bang magtanung, ano po ba ang mga kupas sa tula at anu ang kanilang gamit.
Kuya pwede po ba makahingi ng doc. about sa ano ang pakahulugan nina abadilla, monleon, balmaceda sa tula sana po ngaun dn po makuha q…salamat po
ambot cnyo!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
SIR,Maari po bang magtanong,anu po ang layunin ni andres bonifacio kung bakit niya isinulat ang “ANG PAG-IBIG SA TINUBUANG LUPA”…sana po makuha ko ang sagot ngayon maraming salamt po.
pwede poh ba keong gumawa ng tradisyonal nung panhon nang amerikano plsss……………………..
ahmm…. pde poh help sa ass quh??
e2 pu…
1. anu-ano ang mga kontribusyon ng kabihasnang sumer sa sang katauhan?
2. alin sa mga ito ang pinaka mahalagang kontribusyon? bakit?
3. paano nagsimula ang kabihasnang indus?
4. ano ang dalawang mahalagang lungsod sa indus
5. anu-ano ang kanilang kontribusyon sa sang katauhan?
6. bakit naglaho ang kabihasnang indus?
maraming salamat poh…
need q tlga sagot b4 mag oct 2
plzzz
hope u can help me
pwede po bang mgbigay po kau ng more info about sa mga kabataan……..thankZ po!!!!!
hehehe di ko rin alam yan eh!!!!!
tulungan niyo rin ako dito sa ass. ko plzzzzz………..
mga sampung utos ng mga prayle eh! ! ! !!
ano ang nai-ambag ni pangulong magsaysay sa pagpapalawak ng wikang pilipino?
maaari niyo akong tulungan sa aking takdang aralin na sa mga simpleng salita gaya ng patid ay naging kapatid na isang halimbawa lamang ng aming takdang aralin…
grabeh ang haba.can u be my friend?
magandang hapon po! maari ko po bang malaman ang mga taong may iba’t ibang pananaw tungkol sa wika,?
ako rin po,gusto ko ring malaman kung anu-ano ang mga pananaw ng iba’t-ibang tao sa kanilang buhay!!!!!
magandang hapon poh..pwede po bang humingi ng maga artikulo na may mga salitang ingles ngunit ginamit sa Filipino, iniba lng ang baybay,,please..biboy po ito sa cebu city
thanks poh,, more powers!!
helow poh pwd po bang humingi ng payo sa inyo sa tingin nyo ung pangarap ay pwede matupat.ako po pla c demi
add nyo ako sa fs clsf_andrew@yahoo.com
…eOw PoH…ano-ano po ba ang dalawang akda ni Rogelio R. Sicat thank u poh!!!!!!!!!!!!!!!!wahahahaha!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
OK ANG PAGTALAKAY MO TUNGKOL SA WIKA. PUNO NG MALIWANAG NA MGA DATOS. MABUHAY KA. ROGER O.
haaaaaaaaaaallllllllllluuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuu!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
im nel……..
galing mu nmn!!
ok lng ung mga nagwa mo otep ala taung magawa un lng alm mo eh bwi nxt tym.,………………….,,,,,,,,,,,,,,,,,
di ko po maresearch bwt “ang babaeng pilipino at mga pagkataon. 2. mga batas para sa kapakanan ng mga babae.3. mga babaeng pilipino sa panahong ito.
i cannot research the picture of iñigo ed regalado would help me please
pwede po bang magbigay kau tungkol sa pagkakaiba ng likas sa artipisyal na wika, kung pwede po eh!!! sa tuesday pohh… kasi icocompile pa po kasi un eh!!! sensya na poh ha!!!
I really like your column it contents of ideas that provide our needs in some subject area…
thank you poh!!!
amusing
mura man mug katet, parang hito kayo sa kanal!!!!!!!heheheheheheheheheheheheheheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheeheheheheheheehehehehe
add me na lang me friendster mo:valskie_12@yahoo.com
kailangan ko po ng tulong mo….kasi may assignment kmi 2ngkol sa mga awiting may kaugnayan ”Sa Aking mga kababata ” ni Jose Rizal bilang isang pilipino?
pa-help nmn po. bka po mei alam kaung suliraning pang-wika?
assgnment po kse nmn un. e mdyo mhrap png hanapin d2 sa internet. bka nmn po pde nio akong tulunga.
fuck you!!!!
ehehehheheheheheheh
walang kwenta !
wahahahaha!!
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
///////////// DIsGuStINg/////////////////////////
pag xure uex
kuya otep favor namn o gawa ka nang kanta tungkol sa kultura nang
cna unang tao!!….
i lyk walk in the rain co`s no one can know`s im cryng!!..
SABI NANG LANGIT MAGANDA KA RAW
SABI NG BUNDOK MABAIT KA RAW
SABI NG DAGAT SWERRTE RAW ANG MAMAHALIN MO
TAMA NGA TALAGA ANG HULA KO
SIRA NA ANG KALIKASAN
pwede bng mgbigay kayo ng mga salitang mababanghay sa iba’t ibang antas